Cinayet Kapıda Değil, Sistemin İçinde

Cinayet Kapıda Değil, Sistemin İçinde

Okulun kapısına polisi dikin, cinayet, katliam olmazdı diyor birileri. Bu, açıkça sorunun üstünü örten bir açıklama ve düşünce biçimidir. Polis okulun kapısında dursun; ama sorunun temeli gerçekten orası mı? O silahı kullanan kişi, hedef aldığını okulda değilse sokakta da öldürebilir. Yani mesele mekân değil, zihniyet meselesidir.

Öyle bir düzen oluşturuldu ki Amerika’da çocuklar ellerinde silahlarla okulu basıp ölüm kusuyor. Birçok ülkede artık okullarda cinayet normalleşmiş durumda. Bizim de bu dünyanın dışında olmadığımız ortada. Dikkat ederseniz, çocukların eline silahın geçtiği toplumlarda ortak bir kırılma var: eğitim, gelecek ve değer üretimi çökmüş durumda. Çünkü ders kitapları ve eğitim, onlara bir gelecek hazırlamıyor. Sınava hazırlık merkezlerine dönüşen bir sistemde alınan diploma, işsizliğin başka bir biçimi hâline geliyor. Eğitim, hayat kurma aracı olmaktan çıkıp yalnızca bir eleme mekanizmasına dönüştüğünde, gençler sistemle bağını koparır.

Diplomalı işsizler; kapıcı, temizlikçi ya da hizmet sektörünün güvencesiz bir parçası hâline geldiğinde, yani sağlam bir gelecek umudu ortadan kalktığında, o çocuklar ne için eğitime dâhil olacak, hangi hedefe yönelecek? İnsan, karşılığını görmediği bir çabaya uzun süre inanmaz.

Eskiden köyler vardı. “Okumayan çoban olur, çiftçi olur” düşüncesi hâkimdi. Hiçbir şey olamazsa sanayide çırak olurdu. Yani sistemin dışında kalan için bile bir yer vardı. Şimdi ise birçok genç çetelerin bir parçası oluyor. Çünkü o çocukların ulaşamadığı şeyleri çeteler sunuyor: lüks, hızlı para, aidiyet duygusu… Sistem dışına itilen birey, kendine yeni bir sistem bulur. Beklentilerin silaha indirgendiği, emeğin yerini şiddetin aldığı bir düzende cinayet için artık güçlü gerekçeler bile aranmıyor. Bazen sadece bir bakış, bir söz, hatta hiçbir şey… geçmişte bunun örneklerini gördük.

Cinayetlerin önleminin yalnızca polisiye olmadığı açık. Ama hâlâ bu sorunların güvenlik önlemleriyle çözüleceği sanılıyorsa, bu büyük bir yanılgıdır. Adalet sisteminin verdiği cezaların da caydırıcılığı giderek sorgulanır hâle geldi. Çünkü içeride olmakla dışarıda olmak arasındaki fark silikleşiyor. Cezaevleri suçluyu topluma kazandırmak yerine, daha örgütlü suç yapıları üretebiliyor. Cezaevinden izinli ya da tahliye edildikten sonra çıkan birinin gidip yeniden cinayet işleyebilmesi artık şaşırtmıyor. Cezanın varlığı değil, anlamı ve işlevi tartışmalıdır.

İş yerleri bile birer cinayet alanına dönüşmüş durumda. “İş kazası” denilen pek çok olayın aslında ihmal sonucu ölüm (cinayet) olduğunu hepimiz biliyoruz. Ülkemizden geçen protestocu veya bir olaya karşı kamuoyu oluşturmak isteyen kadınların tecavüze uğrayıp öldürüldüğü olaylar yaşandı.

Ölüm, toplumun gözünde sıradanlaştı.

Trafikte bir tartışma, bir bakış, küçük bir gerilim bile ölümle sonuçlanabiliyor. Bir motosikletli, sosyal medya üzerinden anlaşılan bir cinayetin tetikçisi olabiliyor. Ev sahibi kiracısını öldürebiliyor. Şiddet, gündelik hayatın içine sızmış durumda. Enflasyonun sadece ekonomiyi değil, insanın vicdanını da aşındırdığı bir dönemden geçiyoruz.

Küreselleşme, birçok toplumu benzer sorunlarla yüz yüze bıraktı. Küçük Amerika benzetmesi boşuna değil. Silahlanma, bireysel şiddet ve toplumsal kopuş giderek yaygınlaşıyor. Kültürel ve ekonomik dönüşüm, kontrol edilemeyen bir sosyal kırılma yaratıyor.

Babası polis olan birinin silaha erişimi, bir yöneticinin yakınının işlediği suçun örtbas edilmesi gibi örnekler; sistemin bazı suçları nasıl tolere edebildiğini gösteriyor. Bu sadece tek bir ülkeye özgü değil. Küresel düzende benzer örnekler görüyoruz. Adaletin eşit uygulanmadığı yerde, suç da cesaret bulur.

Özel güvenlik her yerde. Bu bir ihtiyaç mı, yoksa oluşmuş bir korku düzeninin sonucu mu? Güvenliğin olduğu yerde tehdit beklentisi de vardır. Toplum kendini ne kadar güvensiz hissederse, güvenlik sektörü o kadar büyür. Bu da kendi içinde bir döngü yaratır.

Bugün birçok meslek, dil, kültür ve gelenek yok oluyor. Ortak neden: değersizleşme ve talep eksikliği. Aynı şekilde, bir ülkede güvenlik güçlerinin sayısı artıyorsa, bu çoğu zaman o toplumdaki sorunların derinliğine işaret eder. Güvenlik artışı çoğu zaman huzurun değil, huzursuzluğun göstergesidir.

Sonuç olarak; cinayetler ve katliamlar yalnızca polisiye önlemlerle engellenemez. Hatta bazen bu yapılar bile sorunun parçası hâline gelebilir. Asıl mesele; düşünce yapısında, eğitimde, adalet sisteminde ve toplumsal dilde yatıyor. Nefret söyleminin yaygın olduğu bir yerde şiddet kaçınılmazdır. Toplum neyi normalleştirirse, sonunda onunla yaşamaya başlar.

İsmail Cem Özkan

Kemalizm ile Marksizm: Zoraki Yakınlaşmanın Sınırları

Kemalizm ile Marksizm: Zoraki Yakınlaşmanın Sınırları

Marksizm ile Kemalizmi yan yana getirme çabası, çoğu zaman bu iki ideolojinin sınıfsal ve tarihsel farklarını görmezden gelen bir yaklaşımı ifade eder. Oysa biri burjuva siyasetini, diğeri işçi sınıfının siyasetini temsil eder. Bu nedenle aralarındaki ilişki, kardeşlikten çok bir gerilim ve karşıtlık ilişkisi olarak şekillenir. Nitekim Kemalizm, kuruluşu itibarıyla anti-komünist karakterini açıkça ortaya koymuş bir harekettir.

Bu tarihsel gerçek ortadayken, Kemalistlerle sosyalistleri yan yana getirme çabası nasıl açıklanabilir? Bu durum, büyük ölçüde siyasal ittifak arayışlarıyla ilgilidir. Kendine toplumsal dayanak arayan Kemalist çizgi, zaman zaman en yakın seçenek olarak sol-sosyalist kesimlere yönelmektedir.

“Ortanın solu” söylemi bu bağlamda önemlidir. Bülent Ecevit ile birlikte öne çıkan bu yaklaşım, bir yandan daha geniş kitlelere ulaşma iddiası taşırken, diğer yandan dönemin siyasal dengeleri içinde sağdan merkeze doğru bir kayışı ifade eder. Bu yönelim, kimi yorumlara göre ideolojik bir dönüşümden ziyade, konjonktürel bir konumlanmadır.

Türkiye’de siyasal eksenin yeniden şekillendiği 12 Eylül Darbesi sonrasında ise bu kayış farklı bir yöne evrilmiş; siyaset genel olarak sağa doğru çekilmiştir. Bu süreçte CHP’nin farklı liderlik dönemlerinde izlediği çizgi de sıkça tartışma konusu olmuştur.

Bugün Kemalizm ile sol arasında bağ kurmaya çalışan yaklaşımlar, çoğunlukla kitleselleşme ve siyasal etki yaratma arayışına dayanmaktadır. Ancak bu çabalar, çoğu zaman bağımsız bir sol siyaset üretmek yerine mevcut sağ siyaset içinde konumlanma sonucunu doğurmaktadır.

Bu noktada ortaya çıkan tablo şudur: Kemalist çizginin komünistlere yapısal bir ihtiyacı yoktur. Buna karşılık, bazı sol çevreler kendi varlıklarını sürdürebilmek adına Kemalist söylemle temas kurma ihtiyacı hissetmektedir. Oysa iki ideoloji arasındaki mesafe açıktır; bu yakınlaşma daha çok pragmatik ve oportünist bir zeminde gerçekleşmektedir.

Bu durum, zamanla çelişkili bir siyasal hat üretir. Kendi bağımsız politikalarını geliştiremeyen yapılar, Kemalizmi yeniden üretirken; bunu “sol” bir dil içinde sunmaya çalışır. Böylece ortaya, devletçi, ulusalcı ve yer yer dışlayıcı bir çizgi çıkar. Bu çizgi, semboller üzerinden siyaset üretirken, sınıfsal çelişkileri geri plana iter.

Bu yaklaşım, toplumsal farklılıklarla birlikte yaşama fikrini güçlendirmek yerine; “benim gibi ol ya da dışlan” anlayışını besleyebilir. Açıkça ifade edilmese bile, farklı olanı potansiyel tehdit olarak gören bir siyasal dilin oluşmasına zemin hazırlar.

Güncel siyasal tablo da bu parçalanmışlığı göstermektedir. İktidar karşısında muhalefetin ortak ve tutarlı bir duruş sergileyememesi, farklı ideolojik hatların birbirine yaklaşmak yerine dağınık kalmasıyla ilgilidir. Bu durum, iktidarın gücünü pekiştirirken muhalefetin etkisini sınırlamaktadır.

Seçim sonuçları ve meclis dengeleri de bu tabloyu yansıtır niteliktedir. Geniş bir toplumsal memnuniyetsizlik olmasına rağmen, bu memnuniyetsizlik ortak bir siyasal güce dönüşememektedir. Böylece siyasal alanda çoğunluk hissi oluşsa da, karar mekanizmalarında bunun karşılığı zayıf kalmaktadır.

Bu ortamda geliştirilen siyaset, çoğu zaman günü kurtarmaya yöneliktir. Kalıcı ve dönüştürücü politikalar üretmek yerine, geçici ittifaklar ve anlık tepkiler öne çıkmaktadır. Bu da gerçek anlamda bir muhalefet hattının oluşmasını zorlaştırmaktadır.

Sonuç olarak, CHP geniş kitlelere ulaşabilen bir parti olarak varlığını sürdürürken; sol seçmenin bir bölümünü elde tutmak adına farklı söylemleri bünyesinde barındırmaktadır. Ancak bu durum, bağımsız ve güçlü bir sol siyasetin gelişmesini teşvik etmekten çok, onu gölgeleyen bir etki yaratmaktadır.

İşçi sınıfını temsil iddiasındaki yapılar ise çoğu zaman kendi siyasal hatlarını kurmakta zorlanmakta; aktif bir temsil üretmek yerine destek ve dayanışma düzeyinde kalmaktadır. Bu da sol siyasetin etkisini sınırlayan temel sorunlardan biri olarak öne çıkmaktadır.

İsmail Cem Özkan