Toplumun ruhu kahramanlardır!

Toplumun ruhu kahramanlardır!

Kahramanlar, toplumun ruhunu temsil eder. Dengelerin var olduğu sürece de kahramanlar varlığını koruyacak ve yeni kahramanları yaratacaktır. Her dönem; eski kahramana, zamana uygun ruh verilerek yeniden üretilecektir. O yüzden eski kahramanlar, ilk hallerinden çok farklı olarak, yaşamın içinde kulaktan kulağa aktarılarak yaşamaya devam ediyorlar.

Toplumun ruhu ne zaman dinlenecek? Bu soru; toplum içinde dengelerin tamamı ile kalktığı zamana denk gelir diye kısaca cevap verebiliriz. Toplum içinde dengelerin eşit olmaması yüzünden, her dönem kendisine uygun toplumsal sözleşmeleri yaratır, tıpkı kahramanların yaratılması gibi. Kahramanlar, genellikle ezilen kesimi temsil eder ve ezilen kesim her zaman çoğunluğun sesidir. Ezilen kesimi temsil eden kahramanların kökü çoğu zaman ezen kesimden gelir. Bu çelişki gibi durur, çünkü ezilen kesim kendi içinden gelene o kadar büyük anlamlar yüklememe eğilimindedir.

Kahramanların geçmişte yaşayıp yaşamaması da önemli değildir, önemli olan toplumun ruhunu taşıp taşımadıklarıdır. O yüzden kahramanların gerçek yaşamlarını kimse merak etmez, hatta onların yaşayıp yaşamadığını birkaç meraklı dışında kimse sorgulamaz.

İnce Mehmed bir roman kahramanıdır, fakat o, o şekilde nüfus etmiştir ki, gerçekten yaşadığına inanılır. Bir dönemin ruhunu sembolize eden bu kahraman, bugün daha farklı bir şekilde ele alınıp yeniden yorumlanmayı beklemektedir. Yeniden yorumlananlar ise, yeni tutkuları ve acıları da beraberinde taşır. Toplumun ruhu, kahramanlar sayesinde sakinleşir ve huzur bulurlar, çünkü yaşadıkları ve inandıkları karanlık çağın çıkış noktasını ve ümidini o kahramanlar topluma sunarlar, bir anlamda çoban yıldızı gibidirler.

Kahramanların aşkları vardır, çoğu zaman içinde seks barındırmayan büyük bir tutku şeklindedir. Fakat bu bütün kahramanlar için geçerli değildir. 1001 gece masalları içinde yer alan kahramanlar için cinsellik; bir tutku değil, bir doyum olabilmektedir. Toplum kendisini nerede aç hissediyorsa, o aç hissedilen alan; kahramanların yaşamı içinde doyulur ve hayal gücünün en son noktasına doğru yol alınır.

Eski çağlarda kahramanlar, belirli coğrafya ile sınırlı yaşarken, bugünkü kahramanlar üniversal çapta ve toplumların üstünde sunulmaya özen gösterilir. Fakat yaşam içinde karşılıkları olmadığı için, onların hikayeleri fantezi filmlerin etkisi kadardır ve toplum için ruh olma özellikleri yoktur. O kahramanlar, geçmişte yaşamış toplumun ruhunu sembolize eden kahramanların hayat hikayelerinden ödünç alarak, kolaj biçimde yeniden yaratılmışlardır. Filimler gösterimde olduğu sürece ilgi görür ve kısa sürede unutulur, ta ki, yeni bir versiyonu yeniden sürümüne kadar.

Dünya üzerinde erk sahibi olmak isteyenler, bu kahramanların etkilerinden reklam amacı ile yararlanmak istemişlerdir. Fakat toplumun ruhu bu ticari araca yüz vermemiştir, sadece küçük gülümsemeler içinde kalmıştır. Bu durum da istisnai durumları mevcuttur. Örneğin Noel Baba sembolü bir cola firmasının reklam aracı olarak üretilmiş ve bütün dünyada kabul görmüştür. Yeni döneme uygun bir kahraman, her topluma göre biçim değiştirmesine rağmen, genel karakterinden ödün vermemiş şekildedir. Amacından başka anlamlar yüklenerek toplum reklam aracını boşa düşürmüştür.

Bazı kahramanların yüzleri belirli değildir, her toplumda ayrı bir yüz ile kendisini ifade eder. Her toplum içinde üretilen resimlerde, ayrı ten rengi ve biçimi ile üretilen evrensel kahramanlarda mevcuttur. Bu kahramanlara kutsallık verilerek dokunulmaz kılınmıştır. Fakat bu dokunulmaz olan kahramanlarda, zaman içinde değişmekte ve yerini yeni dokunulmaz kahramanlara bırakabilmektedir. Zeus bugün dokunulmazlığı olmayan bir kahramandır ve Zeus’un hikayeleri tarih sayfaları içinde kalmıştır. Toplum içinde yaşayan parçaları ise, başka kahramanların vücutları içinde, ruhunu yaşatır. Kahramanlar değişen toplumlara göre, geçmişin ruhunu yaşayarak taşır ve bu sayede geçmiş ile köprü görevlerini de görürler.

Yeni kahramanlar üretiliyorsa eğer, o toplumda eşitsizliğin varlığının kanıtıdır. Dengeler kavramı eşitsizlikler üzerine durur! Kahramanlarda bu eşitsizliği ezilen lehine çevirmek için kavga etmeye devam eder. Bir anlamda denge kurmak için, sınıflı toplumu, kategorize edilmiş toplumları sıfırlamak için kavga eder… Kulaktan kulağa gelen hikayelerde de kavgaları, mücadeleleri yaşamaya devam eder…

Taşeron!

Taşeron!

Taşeronlar can alıyor, verimlik esasına göre yasalara uygun çalışıyorlar.
Yasalar ile kuruldular, özel sektör yaratılsın diye…
Para, daha çok para ve paranın adresi önce yasaları kuranların yakınlarına doğru aktı, yakın olunca denetleme olmadı. Önemli olan işin çabuk ve daha çok para kazandırmasaydı...
Kazandırdı…
Yeni zenginler oluştu…
Yeni lüks binalar, yeni araçları ile şehrin yeni yüzü oldu…
Taşeron firmalar işlerini yaptırmak için yeni taşeron firmalar buldu.
Ucuz ve hızlı olması istendi…
Oldu...
Hızlı oldu...
Ölümlerde arttı...
Madenlerde göçükler hep oldu...
Grizu hep olageldi…
Ölümler hep geri kalmış veya geri bıraktırılmış ülkelerde oldu...
Bizde madenler verimli değil diyerek kapatıldı…
Açık kalanlarda ise, kazalar hiç eksik olmadı…
Hep ölümler sonunda anımsandı, önce güvenlik sözü…
Güvenlikten önce para geldiği için, kaza sonunda anımsandı bu cümle…
Taşeronları yaratanlar bugün hala iktidardalar…
İktidarda oldukları içinde protesto edilmekteler…
Onlar da suçu başkasına attılar, önce güvenlik kavramını unutarak ve denetimi bir prosedür olarak gördüklerini saklayarak…
Her ölümden önce, güvenlik alamayan ve denetlemeyendir suçlu olan…
Denetlemek ile yükümlü olanlar ise, ölümler sonucunda kara tahtaya geçip, kurtarma ekibinin kaç günde hedefe ulaşacağını anlatan teknik bilgi verirken görürsünüz…
Suçlu, suçu yokmuş gibi davranır…
Ölen, öldüğü için suçlu olur, çünkü yakınları ölüm olmasaydı protesto etmeyi bile aklılarına getirmezlerdi…
Bugün, suçlu olanı protesto eden, suçlu olarak gözaltına alınmıştır.
Yasalar, taşeronluğu meşrulaştırdı…
Protestolarda meşrudur…
Maden ocaklarından patlama sesi gelir…
Canların sesi, patlama ile gökyüzüne, yeryüzüne yayılır…
Taşeronluğu yasal zemine taşıyanlar ise kasalarına biriktirdikleri paralarını sayarlar…
Kendilerini protesto edenleri ise, ideolojik görürler…
Gözü yaşlı anneler, eşler, çocuklar kazanın ocağının kapısını beklerler…
Babalar, oğullar, amcalar ise gözyaşlarını içine akıtıp, yumruklarını sıkarken, dişlerinin arasından olanı biteni konuşmaya çalıştılar… Bir umut ile kapıya baktılar, kapının önünde bekleyen polisin arkasındaki yazıya gözü takıldı. Önce güvenlik!
Önce güvenlik her yerde yazılı kaldı, güvenlik kazadan sonra geldi!
Kapıdan gelecek umutlu haberleri susuz beklediler…

Yaşan şehir ve atalarla gurur duymak!

Yaşan şehir ve atalarla gurur duymak!

“Atalarımızın yaptıkları ile gurur duyuyoruz, çünkü onların yaptıkları birikim ile bugünkü seviyemize ulaştık! “

Bu sözü içimizden biri söylemiyor, eğer söylemiş olsaydı bugünkü kadar yağmalanmış şehirlerimiz olmazdı. Şehirlerimiz, atalarımız ile ne kadar gurur duyduğumuzun sergilendiği yaşayan alanlardır.

İstanbul şehrinin fethini izleyen Şehir-i Üsküdar; bugün, İstanbul’un yağmalanmış tipik bir semt özelliğini göstermektedir. Üsküdar, tarihin izlerini betonların altına saklarken, var olanlarda yaşadığımız çağın ideolojisine uygun kimliksizdir. Kimliksizleştirilen şehir Üsküdar, diğer şehirlerden aslında pek farkı yoktur. Yağmalama; daha modern yaşam ve daha rahat yaşamak olarak algılanan, beton binaların güvensiz sokakları içinde, geçmişin sanki izlerini taşıyormuş gibi, çarşaflı kadınların sokaklarda gölge gibi dolaştığı alanlar olarak algılanmaktadır. Bugün geçmişin ve atalarının izlerini arayanlar birkaç camii ve birkaç hamama bakarak neyi algılayabilecekler ve nasıl günlük yaşamın aktığını çocuklarına aktarabilecekler?

Bugün turistlik amaç için yapılan birkaç düzenleme dışında, tarihimizin ve atalarımızın izlerini sürmeye kalkacak bir ilkokul öğrencisi, o dönemi nasıl gözünde canlandıracaktır? Eskiden kalma birkaç minyatür ve kartpostal görüntüsü dışında, elde kalanlar ile neyi algılayacak? Türküler ve o dönemin müziği belki evlere ve sokaklara göre daha şanslı ama bizim ne kadar müziği ve türküyü yok ettiğimizi ve unuttuğumuzu bilmediğimden, bu karşılaşmayı da yapamam. Çünkü şehirleri yağmalayanlar, şehrin ürürünü olan günlük yaşamı ve birikimi de yağmalamıştır!

Binalar mı şanslı, türküler mi diye soru soracak konumda dahi değiliz, çünkü gözlerimizle gördüğümüzü, kulaklarımız ile duymaktayız, bugün sokaklarda sadece motor sesleri hakimken, geçmişte sokaklarda çocuk sesleri yanında, sokak satıcıları ve sokakta yaşayan ailelerin de seslerini duyarmışız! Elimize geçen birkaç öykü ve romanda o günleri bu şeklide okumuşuz! Gerçi ben çocukluğumda biraz izlerini yaşadım ama bugün o izleri bile yok ettik! Standart bir yaşam yaratmak adı altında, sokaklar ve yaşam betonlara emanet edildi! Gerçi binaları oluşturan alt yapıdaki demir ve kum ‘çakma’ olarak kullanılsa da görüntüsel olarak sağlıklı gibi gözüküyor!

Yağmalamanın acı olarak sergilendiği şehir Üsküdar, eskiden kalma birkaç yapıyı kurtarmak için yok edilenler yanında, çok küçük hatta nokta kalan alanları, modern algılayış içinde koruma yerine kaderine bıraktığını görmekteyiz. Herhangi bir zaman içinde yollarına çıkın ve eski bir su yolunun üzerinde olan çeşmelerin akıbetini izleyin. Çeşmelerin musluğundan su akmıyor, hadi bunu şehrin alt yapısı ile biraz hoşgörü ile görebilirsiniz, çünkü su, petrol kadar değerli bir sanayi ürünü olmuştur, doğanın içinden koparılan, alınıp satılan bir metaya dönüştü ve musluklar özgürce işlevini yapan yerler olmaktan çıkmıştır. Bunu gelişen kapitalist ilişki içinde açıklayabilirsiniz, fakat açıklanamayan şey, eski çeşmelerin üzerine yapılan duvarlar. Bu duvarlar elbette bir binaya aittir. Hatta o kadar ileri gidilmiş ki, eski görünümlü bir ev -ve sanırım ev sahibi geçmişine bağlı ve evi satmamış-, uyanık mütahit; “madem satın alamadım, o zaman çatına bir duvar öreyim de gölgemde kal!” der gibi çatının üzerinden gökyüzüne uzanan daireleri konduruvermiş. Ters L harfi gibi binaları Üsküdar içinde görmek şaşırtıcı değildir. “Satın alamadım ama Allahın havasın da tapusu yok ya” demiş ve çatının üzerine bina ekleyivermiş, katlar çıkıvermiş. Hani derler ya, İstanbul büyük depremi bekliyor! İstanbul büyük depremi yağmalandığı gün yaşamış! O yağmalama günü; ne zamandır ve ne zaman başlar, ne zaman biter kimse söyleyemez, çünkü her an ve her saniye bir yer yağmalanmaktadır.

Üsküdar’ı Üsküdar yapan sokaklar artık yok, peki geçmişin hiç izi yok mu? Elbette var diyerek mezarlara yönelirseniz büyük hayal kırıklığı ile yaşarsınız, çünkü mezarlardaki düzensizlik ve ölüye gösterilen saygı ile karşılaşırsınız. Yaşayana ne kadar saygı duyuluyor da, ölüye saygı olsun! Haklısınız, saygını olmadığı yerde, yağma kültürünün her türlü artçı sarsıntısı ile karşılaşabilirsiniz. Eskiden günümüze ulaşan şanslı birkaç mezar taşı da bir kenara atılmış ve kaderleri ile baş başa bırakılmıştır. Hadi eskileri hiç önemsenmiyor, ya şunun şurasında on yıl önce ölenler? Onların bile mezar yerlerini koruyabiliyorsa şanslılar, çünkü onların yeri sökülüp başkasına satılmaması büyük şans eseri olarak ortada durabiliyor. Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul içinde tarihin izlerini taşır, fakat aynı zamanda yağmanın da izlerini açıkça taşır. Düşünebiliyor musunuz, Alevi dergahının bahçesinde suni inançlı birinin mezarı durabiliyor. Alevileri o kadar yok saymışlar ki, tam dergahın arka kapısına kadar gelmişler. Artvinli, Rizeli ailelerin aile mezarlıklarını görmek şaşırtıcı bile değil. Alevi dergahın üç tarafına modern camiler yapılmış, hadi dersiniz bir anlam verilebilinir, ama dergahın kapısına kadar izin verilen mezar yerlerine ne anlamlar yüklenebilir! Eğer yağma yapanlar utanmazsalar dergahın içine de parselleyecek ve satacaklardır. Çünkü kar hırsı o kadar gelişmiş ki, artık o hırsın boyutunu kimse düşünemiyor!

Atalarımızın yaptıkları ile gurur duyuyoruz sözünü bugün kim söyleyebilmektedir? Tarihi, okul kitaplarında öğrenen ve belirli ideolojik bakış ile atalarının sadece kahramanlıklar ve zaferler yaptığına inanların bakış açısı içinde söylenebilir, fakat tarihin karşılaştırmalı olarak öğrendiğinde yaşanan travmanın hesabını kimse görmek istemiyor, algılamıyor.

Dün dündür, bugün önemli olandır. Boş ver dünü ve eğer yapabiliyorsan, bugün, dün yaratılan ve biriktirilen tüm değerleri paraya dönder ve çağın nimetlerinden yararlan! anlayışı yağma kültürünün temeline hakimdir. Atalarından gurur duyduğunu söyleyenlerin, sadece sözde kalması ve sözü her şeyin senedi olarak görmesi gibi bir durum yaşamaktayız. Bugün karşılıksız senetlerin çok olmasının altında, acaba bu sözde yaşamak ve geçmişe sözde sahip olmak düşüncesi yatıyor olmasın? Sokaklara hakim olanların sözde senetleri gökyüzünde martılar kadar çok! Sözü senet olanların hakim olduğu bu yağma kültüründen kurtulanlar kendisini şanslı görebilirler, çünkü yağmanın boyutunu dünü göremediğimiz için karşılaştırma bile yapamıyor konuma geldik.

Gençlik bayramı!

Gençlik bayramı!

19 Mayıs birkaç anlamı içinde barındırır. Birilerine göre; doğum günü, birilerine göre; jimnastik günleri, birilerine göre gençlik bayramı ama yasalara göre 19 Mayıs Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı…

Milli bayramlar yasalara göre kurulur ve kaldırılır… O yüzden bir dönem sonsuza kadar sürecek gibi algılanan bayramların ömrü, rejim değişikliği ile ortadan kalkmıştır. Rejim ile bağlantısı olmayan dini ve geleneklerden gelen bayramlar ise, toplum yerini yeni bir topluma bırakana kadar devam eder. Yeni yaratılan toplum, bayramlarını da beraber oluşturur. Bir süre yeni düzen içinde eski bayramlar devam etmiş olsa da, bir süre sonra ya anlam kaybından ya da rejimin ihtiyacını karşılayamadığından dolayı yok olur.

12 Eylül rejimi, bayramlar ile de oynamıştır ve kendisine uygun bayramlara yeni isimler ve biçimler vererek hayat vermiştir ama 12 Eylül rejimini izleyen günlerde, o günlerin ruhuna uygun başka bir bayram daha uydurulmuştur. Bunların içinde en dikkati çeken Kutlu Doğum Haftasıdır, bayramlaşmak yolunda önemli adımlar atıyor ve İslam dünyasının ilgisi ve bilgisi dışında, o gün, rejimin ihtiyaçlarına uygun olarak; propaganda ve topluma yeni biçim verme aracı olarak, geçmiş bayramlar ile bağlantı kurmaktadır. Bayramlar; toplum mühendisliği içinde önemli birer araçtır ve bu bayramlar ile rejim kendisinin neden vazgeçilmez olduğunu tabasına anlatma fırsatını yakalamaktadır.

23 Temmuz 1908'deki II. Meşrutiyet'in ilanını Hürriyet Bayramı ülkemizde olarak uzun süre kutladı. Bu bayramın kutlama alanı ve önemi bir dönemin iktidarları için çok önemliydi. 1935 yılında bu bayram bir yasal düzenleme ile kalkmıştır. Bugün o bayramlara ait anısı olan bile bulmak zordur. O bayramın kutlama alanı, bugün kendi sessizliği içinde, gökyüzüne doğru doğrultulmuş bir top heykeli ile geçmişin izlerini üzerinde taşımaya devam etmektedir. O günlerin coşkusu içinde kutlanan bu bayram ve bayramın ritüelleri bugün yoktur. Değişerek ve zamanını değiştirerek başka bayramlar içinde belki kendisini hissettirmeye devam etmektedir ama artık o da bayramlar çöplüğü içindeki yerini almıştır.

Her dönem, rejime uygun bayramlar yaratılır ve yok edilir. Bayramların anlamları zaman içinde değişir ve yeni anlamlar yüklenilir. Devletlerin var olduğu sürece de bayramlar var olacaktır, çünkü bayramlar; devletlerin varlığının toplum için ne kadar önemli ve bir arada tutma aracı / harcı olduğunu kanıtlama günüdür. Yıl boyunca devletin basksının bir nebze olarak azaldığı ve toplumun nasıl yan yana gelerek eğlenebileceğini kanıtladığı günlerdir. Bayramlar, tek kutlanmaz ve alanlar bu yüzden şehirler için önemlidir. Gerçi alanları şehir merkezleri yerine stadyumlara, arenalara sıkıştırmak devleti elinde bulunduran erkler için daha önemlidir. Geniş ölçekli kutlamalar için arenaların şehirler için önemli olduğu kutlamalar sırasında daha iyi görülür. Tam yıl boyunca boş olan bu alanlar, sene de bir görevini en iyi şekilde yapmak için korunur. Her bayramda buluşma alanları bellidir ve bu belli alanlara insanlar akar!

Dini bayramların ulusal bayramlara göre çok olması, toplum mayası içinde, dinin hala ne kadar çok önemli olduğu kanıtlar ve rejimi elinde bulunduran erk için, bu gelenekselleşmiş bayramların etkisinden ve tecrübesinden yararlandığını gösterir ve bu sayede riske girmeden devletin varlığı kutsanmaya devam eder. Dini bayramlarda devlet ve devleti elinde bulunduranlara şükran sunulması bir tesadüfi gelenek değildir.

Her bayram bir kategorizeyi de yanında getirir, bugünlerde kutlanan bayram, tüm gençler ve genç kalanlar içindir. Bu bayram içinde ve bayramı yaratan parti; değişimin eşiğindedir, umarım bu eşik; eşitlik, adalet, özgürlük ve demokrasi yönüne atlanarak geçilir. Gelenekselleşmiş despot ve hadım edilmiş toplum yerine; üretken, konuşan, örgütlenen toplumun gelişeceği özgür alanlar yaratılır.

Toplumun zekası var mıdır?

Toplumun zekası var mıdır?

Toplumun belleği olduğu ve bu belleğin oluşması süreci sosyal bilimcilerin araştırmaları içinde yer alır. Toplumsal bellek, zaman içinde değişim gösterir ve her değişime uygun tepkiler verir. Toplumun ortak algısı, bu birikimin ürünüdür ve bu ürün çoğunluğun azınlık üzerine baskısını hissettirir. Çoğunluk; dünyanın düz olduğuna inanıyorsa, o toplumun içinde bireylerinde bu düz kavramına sorgusal yaklaşmaz, olduğu gibi kabul eder. Farklı düşünenleri ise, toplum düzeni bozmaktan her türlü eziyeti hak görürler. Bu konuda; geçmiş tarihin izleri içinde, bir çok olaya şahitlik yapabilirsiniz. Derisi yüzülen şairler bu topraklardan çıktı.

Toplumun yargılarının değiştirilmesi öyle kolay bir şey değildir, toplumsal mühendislik diye bir alan geliştirilmiştir. Bu mühendisler; topluma düzen ve yön vermek için; erki elinde bulunduranların ihtiyaçlarına göre, programlar üretirler. Toplum kavramına son yıllar içinde coğrafik olarak başka anlamalar yüklendi. Eski anlayış içinde, dar alanda yaşayan toplum, heterojen yapısından kurtulup, homojen yapısına kavuşturmak olarak algılanırken, global çapta düşünülemezdi. Evrenin her parçasında mozaiklerin oluşturulması ve bu mozaiklerin bir birine olduğunca karışmamasına özen gösterilirdi. Fakat, bugünkü anlayış içinde; mozaik renklerin yok edilerek, yerine erki elinde bulunduran “büyük biraderin” renginin, dilinin, kültürünün dünya çapında yayılması ve bu yayılmaya uygun yerel toplumsal mühendisliklerin oluşturulması ve bu mühendislerin görevi, büyük biraderin isteklerine uygun değişimlerin olmasına hizmet etmesidir. Bugünkü mühendisler; yerel erklerin gücüne göre çalışmıyor, ‘büyük biraderin’ isteklerini daha çok öne alıyor ve bu istekler için kendisini değiştirirken, toplumun da algısını, birikimini ve geleneğini yeni düzene uygun rengin karışmasına olanak yaratmak için, değişik projelere hayat veriyorlar.

Toplumsal bellek ya da zeka; dinamiktir ve sürekli değişim yaşamaktadır. Eğer toplumsal zeka dinamik olmamış olsaydı; bugün devletler, tarihin çöplüğünde değil, hala yaşayan varlıklar olarak önümüzde duruyor olurlardı. Değişim, zekayı geliştirirken, toplumun ihtiyacını da değiştirmektedir. Bu değişime uygun olarak, yeni yapılar oluşmakta ve bu yapılara uygun yönetici belirlenmektedir. Bugün iktidarda olanlar, diyelim ki 1970’li yıllarda iktidar olamazlardı, çünkü o günkü anlayış ve algıyı oluşturan birikim buna izin vermezdi, o günden bugüne bakanlar için; ‘imkansızın’ hayat bulduğuna şahitlik yaparlar. İmkansızı gerçekleştiren değişim, toplumsal algı ile bire bir bağlantılıdır. Bu algıda; büyük biraderlerin ihtiyaçlarına uygundur.

Her büyük dönüşümler, birkaç ‘zamana uygun büyük biraderin’ bir masa etrafında oturup, ellerine cetvel alıp, sınırları çizmeleri ile sonlanmıştır. Bu sınırların oluşumu ve sonucu toplumsal çatışmanın daha da derinleştiği ve çatışmanın boyutlarının değiştiğini tarihin izleri içinde şahitlik yapmaktayız. Fakat, bu şahitlik bizim bugünkü toplumsal sorunlara objektif ve yansız bakışımızın oluşmasına hizmet etmez, aksine daha çok toplumsal bakışa uygun olarak, duruş noktamızın değiştiğine şahitlik bile yapamayız, çünkü her noktanın değişim, farklı doğruları ve farklı sorunları ve çözüm yollarını yaratmaktadır. Dinlerin ve mezheplerin önemli olduğu çatışmalardan, ulusların ve ırkların önemli olduğu çatışmaya dönüşümün temelinde sanayi devrimin yaratmış olduğu algı ne kadar büyük rol oynamış olsa da, o gün yaşayanların toplumsal algıları ve zekası içinde, bu değişim pek farkına varılamadı, sınıfsız toplum yaratılması için, bir sınıfın ortadan kaldırılması yeterlidir anlayışının hakim olduğu toplumsal çatışmanın yerini, yine teknoloji devrimin inanılmaz hızı içinde; kimliksizleştirilen ve birikimlerin sanal ortamda inanılmaz şekilde tahrip edildiği koşullar içinde, duruş noktamızın ne kadar çok kaydığının farkında bile değiliz. Bu yeni duruş noktası içinde; mozaiklerin değil, tek rengin hakim olacağı bir nakkaş ustalarının işediği bir boylama doğru yol alıyoruz.

Mozaik ile yapılan toplumsal zeka yerini, suyun içine atılmış boyaların bir birinin içine girişi ve kağıdın üzerine yansıması gibi bir sürece girmekteyiz. Bu yeni sürecin içinde, en çok söz edilen kelime diyalogdur. Diyalog, mozaikler arasında renklerin geçişine izin verecek ve bu geçişi hızlandıran en önemli unsur ise; global çapta hizmet yapan firmalar ve bu firmaların yan hizmet sektörleridir. Bu sektörlerin etkisi o kadar derindedir ki, toplumun yaramış olduğu tüm değerlerin birer masal konuma dönüşmesini ve bu masalın da ticari araca dönüşmesi kaçınılmazdır.

Toplumlar bir biri içinde yeni renkleri yaratırken, yeni zekayı da oluşturmaktadır. Geçmişte hiç önemli olmayan konuların, birden önemsenmesi ve sorgulanması tesadüfi değildir. Bu değişimin ve yeniden biçimlenmenin sesidir. Bu yeni biçimde, klasik anlamda ulusal devletler içinde ve belirli coğrafya ile sınırlı olan toplumsal zekanın yerini, daha geniş coğrafyayı kapsayan, yeni algıların oluşması sürecini yaşamaktayız. Bu yeni süreç, ulusal sınırlar içindeki toplumsal zekayı hepten ortadan kaldırarak, toplumun daha da çok aptallaştırmasını beraberinde getirmektedir. Her aptalında zekası vardır, işte yeni zeka bu zeka olacaktır. Birikimin önemsenmediği, sanal ortamda yaratılan Google arma motoruna takılan; doğruluğu henüz sorgulanmamış yeni doğruların hakim olduğu bir döneme geçmiş bulunmaktayız. Bu yeni dönemde arşiv yoktur, bu yeni dönemde birikimler ve bu birikimleri yaratanların gerçek yaşam öyküleri yoktur, oluşturulan destanlar ve söylencelerin yeni algıya uygun olarak biçimlendirmesi ile karşı karşıyayız ve bu yeni algı romantik, gerçeklerden uzak sanal bir çatışmanın da ipuçlarını vermektedir. Her dönüşüm yeni çatışmaları ve yeni çatışmalara uygun toplumsal algıyı da yaratacaktır.

Özel ilişkiler…

Özel ilişkiler…

Özel ilişkiler politika sahnesine bizde pek rastlanmazdı yıllar öncesine kadar ama ne zaman Amerika hayali görmeye başladık, ne zaman küçük Amerika olacağımızı duyurduk, o zaman özel yaşantı magazin haberleri gazete sayfalarına yansıdı.

Bizde ilk olarak Menderes’in özel yaşantısı mahkeme salonlarına kadar yansır, ondan önce özel yaşantı mahrem kabul edilmiş ve kamu önünde özel yaşantı genelde sorgulanmamıştır. Sorgulanmaları ise yıllar sonra olmuştur. Yaşarken sorgulanmayan özel yaşantı daha sonraları yıpratma ve eleştiri adı altında gündeme gelmiş ve tarih sayfaları ince ince elenmiş ve sonuç olarak kurgu romanlar ile sonsuzluğun dehlizine bırakılmıştır.

Amerika tarihi içinde başkan ve başkan adaylarının özel yaşantısı en ince ayrıntısına kadar tartışılır ve o özel yaşantının sorgulanması seçim sonuçlarını belirler konuma gelmiştir. Bunun o şekilde olmasının en büyük nedeni ise, politikacılar ve partiler arasında fikri anlamda büyük ayrımların olmaması ve bu ayrımın özel yaşantıdaki ayrıntıda gizli olduğu düşünülmüştür. Amerika iki partili sistemi içinde, partiler birbirinin yansıması gibidir ve bir çok olayda paralel düşünmekteler ve geçmiş başkanların yaratmış oldukları doktrinlerin her başkan döneminde geçerli olduğu kabul görmüştür.

Son olarak Baykal’ın özel yaşantısı internet sitesine kısa süreli şekilde sunumu ile kamunun önüne serilmiştir. Bu özel görüntülerin elde edilmesi ve sunulması, zamanlaması Amerikan sisteminde olduğu gibi kongre öncesine ve seçim öncesine denk getirtilmiştir. Tamamı ile Amerikan eğitiminden geçen bir anlayışın yapabileceği bir kurgu ile kamuya sunulduğunu düşünüyorum. Bu videonun sunulması ve zamanlaması Amerikan eğitimi almış ve özümsemiş bir anlayışın ürünü olduğunu düşünmekteyim. Elde etmek istediği sonuç Amerikan sisteminde elde edilmiş sonuç ile aynı olacağı tasarlanmış olmasına rağmen, ülkemizin kültürü ve geleneği Amerikan kültürü boyunduruğu altına tam olarak girmediğinden amacına ulaşacağını düşünmüyorum. Bize özgü yapımız, bu gibi kasetlerin ve özel yaşantıların ortaya serilmesi kişiyi yıpratmaz, aksine mağdur eder ve mağdur olanlar halkın büyük kesimi tarafından hoşgörü ile yaklaşılır ve hatta yükseltilir. Kader mahkumu adı altında suçluya nasıl bakılıyorsa, bu konumda olana da o şekilde bakılacaktır. Eğer bir mahkum hapiste olmamış olsa, onu yıpratmak daha kolay iken, hapiste olması o kişiyi yıpratmak yerine yücelttiğine şahit olmaktayız.

Amerika’da planlanan ve uygulanan bir çok politika, bir çok ülkede başarıya ulaşmamasının temelinde yerele verilen önem ile ilgilidir. Amerikan firmaları bütün dünyada aynı reklam ile müşterisine seslenmesine rağmen, reklamlardaki başarı oranı Amerikan kültürünün o ülke üzerindeki etkisi ile ilişkilidir. Bir çok Amerikan reklamı bizim ülkemizde komedi programları gibi gülmeye sebep olmasının arkasında, bu tek tip içinde olmamamızdan kaynaklanmaktadır. Tek tip ve kültürün dünyaya hakim olma mücadelesinin ortadan kaldırılması için yerel kültürlere ve dillere önem verilmelidir ki, dünyayı bir merkezden yönetilmesin. Bugün dünya çapında yapılan kültür emperyalizmin temelinde; bu tek merkezden dünyayı yönetme hırsı ve düşünceleri yatmaktadır. Baykal özelinde yaratılan bu saldırının geri püskürtülmesi ve amacına uygun sonuç almaması birileri için gösterge olacaktır ve o koşulların yaratılması için yeni politikaların uygulamaya konulması anlamına gelecektir.

Çok kültürlü ve çok dilli bir ülkenin varlığı geleceğimizin sigortasıdır. O yüzden kültürlerin gelişmesi ve yaşaması dünyanın geleceği için önemlidir. Çok kültürlü, çok dilli, çok inançlı bir arada yaşamı savunmak emperyalizmin yaratmak istediği geleceğe karşı yerel direniş / zafer demektir.

Profesyonel ordu!

Profesyonel ordu!

Son günlerde profesyonel ordu cümlesini bol bol duyar olduk. O kelime üzerine gerçek anlamda düşünüldü mü bilmiyorum ama her kişinin ağzında bu kelimeler yankılanmaktadır. Ordu, modern anlamda zaten profesyonellerden oluşmaktadır, kurgulanması ve yapılanması profesyonellik üzerinedir. Ordu, profesyonel insanlardan oluştuğu içinde; başka vasfı olmayan bir çok emekli üyesi, yazlıklarında komşuları ile kavga etmeye devam etmektedirler, çünkü resmi kıyafet içinde gördükleri davranış ve sunumu, emekliliğinde de aramakta ve sivil yaşama uyum sağlayamamaktadırlar. O yüzden emekli ordu çalışanları, komşuları ile genelde sorunludurlar, elbette bu durum orduya ait yerleşim dışında yaşayanlar için genelde geçerlidir. Emekli olmalarına rağmen, hala ordunun hizmetinden yararlananların sayıca fazla olması tesadüfi değildir.

Ordu, profesyonel askerlerden oluşmaktadır. Onların görevleri; ülke için ölmek ve öldürmek olarak kaba tanım içinde söylenebilir. Fakat modern anlamda ordular, başka işlevleri de içlerinde barındırırlar, çünkü çağdaş dünyanın teknolojik gelişimine uygun olarak yapılanmakta ama temel amacından farklı davranamamaktadır. Ordu için düşman vardır ve de onun karşılığında dostları. O iki cepheden bakmaya alışmış ordu, düzenlenmesi kendisine uygun, tarih bilinci içinde dünyayı yorumlar ve o yoruma uygun davranışlarını geliştirir.

Ordu, sadece kendi ülkesi için var olma durumu ortada değildir, uluslararası anlaşmalar sonucunda paktlar kurulmuş ve üye olduğu pakta uygun stratejiler içinde davranış birlikteliği gösterirler. O paktın hedefleri; ulusal hedeflerin üzerindedir. O pakta stratejik ortaklık gereği uyum gösteren yapılanmaları, ülkelerinde gerçekleştirirler.

Bizim ülkemizin ordusu, NATO üyesidir. NATO’ya uygun - ulusal hükümetlerin bilgisi dışında- yapılandırmalar oluşturduğu yaşanan süreç sonucunda ortaya çıkmıştır ama bu ortaya çıkan sonuç ile ülkemiz içinde gerektiği gibi yüzleşilememiştir. Ulusal ülkelerin; devlet sırrı ve dokunulmazlık kavramı içinde -gerçek anlamda yüzleşme- yasalar nezdinde imkansızdır. O yüzden, ulusal devletlerin gerçek anlamda demokrat, saydam ve hukuk devleti olduğu söylemek zordur. İzafi olarak, demokrat olduğunu iddia eden ülkelerin yapılanması; ordu yönünden incelendiğinde, aslında o ülkelerde demokrasinin yerini, hukuk ve yasalar içinde düzenlenmiş başka bir teokratik devletin varlığı ile yüzleşebilirsiniz.

Ülkemizde adını yanlış konmuş bir tartışma sürdürülmektedir. Zorunlu askerlik yerine para karşılığında er konumunda yapılanma tartışılmaktadır. Yani, er olmak isteyen bireyler -gönüllük koşulu içinde- gerekli koşulları yerine getirerek, ordu için para karşılığında çalışmak ve emeklilik sistemi içinde kendisine yer elde etmesidir. Bugüne kadar olan uygumla ise; yasalar ile düzenlenmiş, zorunlu hizmet olarak görülen bir uygulama söz konusudur. Bu uygulamada bireyin gönüllü olup olmadığına bakılmaz. Zorunlu olarak, tüm vatandaş erkeklerin belirli şartları yerine getirmesi koşulu ile, kışla içinde eğitime alınır ve bu eğitim ile belirli süre içinde bulundurulur. Kısa dönem vb. gibi uygulamalar, bu zorunluluk koşulu içinde verimlik esasına göre belirlenir. Bir çok ülkede bu verimlilik esası süre ile belirlenmiştir. Bir gün zorunlu askerlik süresinden, iki yıllık askerlik süresine kadar değişim gösterir. Ülkemiz koşulları ve ordunun yapılanması NATO yönetmeliklerine uygun ve oranın yapılanmasının ihtiyacına göre biçimlenmiştir. Ordunun sahip olduğu silahlar ve alt yapısı NATO ülkeleri ile uyumluluk gösterir.

NATO ülkeleri içinde, askerlik hizmetinin zorunluluk değil de gönüllülük esası üzerine oturtan ülkelerde vardır. Maaşlı çalışan bu bireylerin, o ülkenin vatandaşı olma zorunluluğu da yoktur. Amerika’da olduğu gibi; oturum izni almak için askerlik çekici hale getirilmektedir. Vatandaşlık zorunluluğu yoktur, orta çağda olduğu gibi başkası için paralı askerlik yapan değişik ülkelerin vatandaşları da olabilmektedir.

Ordunun asli görevine dönmesi ve ona göre davranması sözünü bol bol duymaktasınız. Fakat bu sözün sadece sözde kaldığını yaşanan süreç içinde görmekteyiz. Ordu, ülkenin geleceği ile de sorumludur ve duyarlıdır. Bu da yasalar ile belirlenmiştir. Orduya verilen rol içinde, içten gelecek olan her hangi bir değişime karşıda geleneksel yapıyı koruma ve kollama hakkını verir. Ordu yapısal olarak muhafazakardır. İçinde yer alan tüm ilerici unsurları tasfiye etmek ile yükümlüdür.

Ordunun profesyonel olduğunu kabul ettikten sonra, bugün yaşanan süreç içinde ordunun en alttaki işlerini yürütecek bireylerin gönüllü mü olacağı, yoksa zorunlu mu olacağı konusundaki tartışmadır. Bugün yaşanan bu tartışmanın kamuya yansıması olarak kendisini göstermektedir. Zaten profesyonel olan ordunun, daha da profesyonel olması gibi sorunu yoktur. Askerlerin azaltılması ordunun bütçesini küçültmeyecektir, aksine gelişen teknolojiye uygun olarak artacaktır. Profesyonel ordunun ihtiyaçları sonsuzdur ve hükümet bütçesi içinde en büyük payı almaya da devam edecektir. Ordu, bağlı olduğu ülkenin insanlarından daha önce teknoloji kullanmakta ve o insanlara göre daha çok şeyi kendi bilgi bankası içinde barındıracaktır. O yüzden ordu mensubu bireylerin, sivil bireylere göre teknolojik olarak daha çok bilmesi doğaldır, çünkü teknoloji ordunun ihtiyacına göre geliştirilmekte ve savunma mekanizması geliştirildikten sonra, sivil halkın yararlanmasına izin verilmektedir.

Son yıllar içinde, biyolojik silah deneylerin global çapta yapılması sonucu, gözlemler ve sonuçlar ordunun envanteri içinde yerini almıştır. Abartılan hastalıklar ve ölümler karşısındaki bireyin paniği, bir savaş yöntemi olarak envanterler içinde yerini almıştır. Biyolojik silahın ne hızda ve ne kadar coğrafyayı etkisi altına alacağı birini izleyen yıllar içinde yapılmış olması, bizim bilmediğimiz ama tahmin ettiğimiz sonuçları yıllar sonra öğrenme şansına ereceğiz.

Bugün yaşanan süreçte tartışma erlerin zorunlu mu, gönüllü mü olsun tartışmasıdır. Gönüllü olarak er olanların hareket alanı daha hızlı, dinamik ve daha verimli olacağı tavsiye edilmiştir ve bu tavsiye uygun ordumuz yeniden yapılanacaktır diye düşünüyorum. Ordu bireylerinin toplumdan koparılması anlamına gelecek bu uygulama ile, vatandaş ile ordu çalışanı bir birine yabancılaşacaktır. Ordu çalışanı gereği görüldüğünde vazifesini yapacak ve bir organa dönüştürülerek, son günlerde sıkça duyduğumuz asli görevine dönecektir. Bu asli görevi içinde de en büyük bütçeyi geçmişte olduğu gibi ordu almaya devam edecektir, çünkü dış düşmanların varlığı kabul edildiği sürece, silah yarışmasında her ülkenin ordusu yerini almaya devam edecektir. Üstelik yarışta, teknoloji sahibi ülkelere göre çok geride olacağını bilinmesine rağmen. Her ordu kendisine göre düşman yaratacak ve onun ile yarışmaya devam edecektir. “İt dalaşı” kavramı ordular arasında bir terim olmaya devam edecektir. İt dalaşından kimlerin yarar gördüğü tartışılmayacak ve asıl amacının dışında tanımlar yaratılarak sanal bir tartışma zemini içinde kafalar karışmaya ve cepheler yaratılmaya devam edilecektir diye düşünüyorum.