Ulus devlet kapitalist sistem için gerekliydi…

Ulus devlet kapitalist sistem için gerekliydi…

Ulus devleti kapitalizm için gereklidir, işçi sınıfının iktidarında ulus devletine ihtiyaç yoktur, eğer ulus devleti içinde işçi sınıfının iktidarını kuruyoruz diyorlarsa orada kapitalist sistem gizli ve üstü kapalı bir şekilde varlığını koruyor anlamındadır, çünkü ulus devlet sadece kapitalistler için sermaye birikimi için gerekli bir başlangıçtı. Evrensel olan bir sistemin sınırlara ve paranın akışını engelleyecek farklılıklara artık ihtiyacı yoktur, çünkü sermaye kendi varlığını garantiye alırken aynı zamanda kara para ile yasa dışı işlerini yaptıracak araçlar da yaratmaya devam ediyor.

Feodal düzeni yıkan ve yeni bir sistem geliştiren kapitalizm başlangıçta ihtiyaç duyduğu ulus devletinden bugünlerde vazgeçiyor, çünkü artık ulus devleti ayağına bağ olmakta ve krizin esas nedenleri arasında yer almaktadır. Kapitalist sistem iki büyük buhranını dünya savaşı ile aşmaya çalışmış olmasına rağmen, yapısal olan krizini kısa süreli olarak ötelemekten başka şey yapamamıştır.

Kapitalist sistem kendi kendisini yenileyen ve her bunalım döneminde kendisine göre çözüm yolları bulan ve ömrünü uzatmaya çalışan bir organizasyondur. Bu organizasyonun kendisine özgü yasaları vardır. Bu yasalar başlangıçta ihtiyaç duyduğu sermaye birikimi için önemli olan ulus devletinin sınırlarını koruyan ve yeni sömürü araçları yaratmak için geçmişten aldığı emperyalist konumunu korumuş ve geliştirmiştir. Bugün ulus devleti fikrine sadece eskide kalmış ulus devleti içinde mücadele etmeye koşullanmış beyinler sahip çıkmaktadır. Kapitalist sistem evrenseldir, mücadele eden sınıf da evrenseldir.

Yukarıda yazdığım düşünce içindeyim ve ulus devletini her daim sorunlu görmüşüm; savunamadım, savunanları ve bayrak peşinde koşanları da hiç anlamadım. Hiç bir ulus diğerinden üstün değildir. Bir ulusun altında başka ulus olmaz, eşittir ve aynı zemin üzerinde ve toprak üzerinde kardeşcesine yaşamasını savundum.  

Hakim olan ve dominant olan ulusun diğerlerini ezdiğini, yok saydığını, asimile etmek için her türlü devlet aygıtını kullandığını yaşayarak gördüğüm için belki ulus devlete sahip çıkamadım ve onun kurucu babalarına eleştirel baktım. Evet, başlangıçta ulus devlet o dönemin ruhu içinde anlaşılır ve onlara dayatılan bir sistemdi. Ellerinde ki seçenekleri ‘ulus devleti’ lehine kullanmış ve tek devlet, tek bayrak, tek yurt, tek, dil, tek din ve de tek mezhep yaratmak ve toplumu homojenleştirmek için geliştirilen ama sermeye birikimi için gerekli ulusal burjuva yaratmak için uygulanmış bir projeydi. Bu proje yüzyıldır hakim bir şekilde sürüyor ama son otuz yıl için soğuk savaşın sonlanması ile birlikte sistem başka bir evreye doğru eğildi ve ulus devlet iflas etti.

İflas eden sadece Sovyet sistemi değildi, kapitalistlerin eli ile yaratılan ulus devleti de iflas etmiş ve batmış geminin malları gibi devletin elinde ki oluşturulmuş olan kurumlar ve artı değer üreten tüm kurumlar kapitalistler arlarında özelleştirme çılgınlığı içinde yağmalamıştır.

Ulus devleti o coğrafyada yaşayan ulusun mutluluğu için vardı, onların geleceğini garantiye alması demek sınıflı toplumda kapitalistler lehine barış ortamın korunması anlamına geliyordu.  İşçi sınıfına bazı haklar tanımış ya da işçi sınıfı mücadelesi sonucu haklarını almış olması o hakların geri ellerinden alınmayacağı anlamına gelmiyordu, işte bu yağma döneminde o haklar işçilerin ellerinden alınmış ve işçileri birey olarak kendi kaderleri ile baş başa bırakmıştır.

Ben, kapitalistlerin çizdiği devletlerin ve siyasi sınırları da hiç tanımadım. Kavga, işçi sınıfının sermeye sahibi kapitalistlere karşı kavgasıdır ve o kavganın kazanılması ancak sınıf dayanışması ile olacağı inancı içindeyim. Hangi ulus iktidara gelirse gelsin kavga bitmez, çünkü uluslar bugün kapitalistler için tüketici olmak için vardır. Bu sınıf kavgasını kapitalistlerin belirlediği sınırları kabul edip o sınırlar içinde kavga veriliyorsa ortada sınıf kavgasının olmazsa olmazı sınıf dayanışmasını zayıflatmak vardır.

Kapitalistler için bir bayrak altında o ulusun düşmanı olarak gördüğü ve her türlü özgürlük hareketini sisteme karşı yapılmış hakaret olarak algılayan ve onu bastırmak için pratikte öğrendiği hakları hakim olduğu ulus devleti içinde işçi sınıfına verir ki, işçi sınıfı sistemden kurtulmak yerine biraz daha rahat yaşaması için kavga versin, ekonomik istemli, yaşam kalitesini biraz daha iyileştirmesini isteyen tüm mücadele yönetmeleri kurtuluş kavgası olamaz.

İşçinin ulusu olmaz. İşçinin alın teri olur, alın terinin bayrağı da sınıf bayrağıdır.

Bir iş yerinde hangi ulustan, hangi etnik kökten geldiğine bakılmaz, emekçi sömürülür, ezilir, yok sayılır ve verilen görevi yerine getirmesi beklenilir.

Sınıf kavgasında ulus, etnik, din kimliğini öne çıkarmak demek, sınıf dayanışmasını parçalamak ve baştan yenilgiyi kabul etmek demektir. Kapitalist sisteme karşı direkt mücadele etmeyen tüm yöntemler bir anlamda sistemin daha iyi işlemesi için yapılmış küçük dokunuşlardır.

Ulus devleti içinde ulus bayrağı ile sınıf kavgasını verdiğini söyleyenler kendilerini kandırıyor ve sınıfı parçalayan kapitalistler ile işbirliği içinde olduklarının üstünü örtüyorlar demektir. Bu gerçektir ama kimse çıkıp açıkça bu gerçeği haykırmak istemez, çünkü sınıf kavgası verdiğini söyleyen sendikalardan, partilerden ve diğer demokratik kitle örgütlerinden ya nemalanıyorlardır ya da çıkarları gereği bu gerçeğin üstünü örtüyorlardır.

Evrensel olan bir sisteme karşı ulus merkezli mücadele olmaz, emek evrenseldir düşmanı kapitalizm gibi. Kapitalistler her an hareket halindeyken, sınıf durun dinlenelim, bizim ülkenin üzerine güneş henüz gelmedi beklentisi ve bekleyişi içinde olamaz...

Kavga sınır tanımaz, örgütünü sınır tanır halede tutarsanız o kavga kurtuluş kavgası olmaz, artı değerden birazda biz faydalanalım kavgası olur...

Kapitalistlerin bugün ulus devletini yok ettiği bir süreçte, işçi sınıfının devletini savunanlar ulus devletin yaratmış olduğu tahribatları göz öne alarak nasıl bir devlet istediklerini ve nasıl bir evrensel mücadele etme yöntemi seçeceklerini netleştirmeliler. Komünist manifestoya dört elle sarılarak yeniden yorumlanmalıdır.

“Komünistler, görüş ve niyetlerini gizlemeyi reddederler. Amaçlarına ancak bugüne kadarki tüm toplumsal düzenin zorla yıkılmasıyla ulaşabileceklerini açıkça bildirirler. Varsın egemen sınıflar bir komünist devrim ürküntüsüyle tir tir titresinler. Proleterlerin, zincirlerinden başka kaybedecek şeyleri yok. Bir dünya var kazanacakları.

Bütün ülkelerin proleterleri, birleşin!”

İsmail Cem Özkan

Şekerpare

Şekerpare

Bir tatlı ismidir ama aynı zamanda ismi kadar tatlı anıları olan bir Türk filminin adıdır. Şener Şen, İlyas Salman, Şevket Altuğ, Yaprak Özdemiroğlu … performansı ile hep hafızalarda kalmasının getirmiş olduğu bir samimiyet vardır. Elbette bu hissiyatın oluşmasında filmin sık sık ekranlara gelmiş olmasının da bir etkisi olabilir. Geçmiş Yeşilçam filmlerinde ki samimiyet, duygu yoğunluğu her türlü hataları yok eder gönüllerde yerini alırdı. Kalitesiz film kullanılmış, ses düzeni bozukmuş, ışık yanlış yerde yanlış açıdan verilmişin hiçbir önemi yoktur. Samimiyet, amatör ruh, amatör ruhun getirmiş olduğu aksaklıkların hepsi bir samimiyet içinde yok olur gider. Beyaz perdeye koşan insanların ana hedefinde gülmek, eğlenmek ve birazda kendi söyleyemedikleri hiciv vardır. Onu sanatçılar söyler, seyirci alkışlar. Hep birlikte söylemiş gibi için de kalmış bir öfkenin dışa vurumudur kahkaha ve alkış. 

Klasik bir Türk filminin sahneye aktarılması ve tiyatro perdesinin arkasından sahnede seyirciye ulaşması büyük bir risktir, çünkü her oyuncu, her rol, her konuşulan dil, hareket, mimik film ile karşılaştırılacak, filmin etkisi ile bir ön yargı ile bakılacak. Çünkü karşılaştırma yapacağımız elimizde koskoca bir film ve o filmin unutulmaz replikleri vardır. Engin Alkan sanırım kendisine ve yaptığı işe çok güveniyor ki böyle bir riski göze almış ve filmi bir müzikal seyirlik içinde sahneye koymuş. Koymakla kalmamış her bir noktasına kendi duygusunu, düşüncesini ve de yorumunu katmış. İyi mi yapmış, kötü mü onu siz de izledikten sonra karar verin, ben sadece kendi duruşumdan sahnede izlediğime yoğunlaşmaya çalışacağım, çalışacağım diyorum çünkü filmin etkisinden kurtulup oyuna bakabilirsem. 

Oyunun ilk sahnesi film ile sahnedeki arasında uyum ve benzerlikler. Sahnede oynayanlar ile filmde oynayanların karşılaştırması şeklinde geçti kafamda. Bir yanda Şener Şen, öte yanda Engin Alkan.  Nasıl anlatayım bilemiyorum ama her ikisi de kendi alanında bana göre muhteşem oyuncu, her ikisi de işinin ustası. Ustalar karşılaştırılır mı, asla! Ben ustaları karşılaştırmasına her zaman karşı gelmiş biriyim, çünkü artık usta olmuştur. Ustanın üstü olmaz! Her biri ayrı bir kişilik, ayrı bir davranış, düşünce ve bana ulaştırdıkları duygu yüküdür. Her biri kendi dili ile bana yaptığını sunar. Başkasının dili ile ustanın yaptığını ne yorumlarım, ne de karşılaştırırım. Ama nedense sahnede ve özellikle birinci sahnede işte ben karşı olsam da, karşılaştırmayacağım desem de ister istemez beynim benim emrimi ve arzumun dışına çıkıp karşılaştırdı. İyi mi yaptı, bana sorarsanız benim açımdan kötü yaptı, çünkü eğlenmek ve alkışlamak için oturduğum koltukta benim eğlencemi, alkışımı engelledi, sahnede yer alan ustanın devleşmesine olanak sunmadı. Evet, birinci sahnede usta bir oyuncu var, hem yönetiyor hem de oynuyor. Üstelik samimi içten seyirciye ben bu rolü oynuyorum diyerek ve rolünün zorluluğunu seyirciye ve sahnede yer aldığı oyuncu arkadaşları ile anın zorluğunu paylaşmasına rağmen filmin etkisinden kopamadım.  Bu durum beynimin bana hükmüdür ve beynim ve beynimin arkasında yatan geçmiş ön yargıların kötü bir oyundur. Evet, muhteşem bir müzikal yapılmış, sözleri, yorumları, müziği ile bir bütünlük sergileyen bir samimiyet. Işık, ses, dekor… Dekor denilince Barış Dinçel ustanın hakkını da burada hemen söz etmek gereklidir, çünkü öyle bir sahne planlamış ki muhteşem! Evet, tek kelime ile muhteşem, çünkü oyunda hiçbir kopukluk yaşanmasına olanak vermeyecek şekilde hareketli, sahne geçişlerinde gözü yormayan, izlemeyi zorlaştırmayan ve de oyuncuya rahat etme hakkını sunan bir sahne.  Engin Alkan’ın işte bu işe girmesinde ve riski göze almasında ki şansı Barış Dinçel olmasıdır. O olmasaydı sanırım u oyun sahneleye böyle rahatlıkla konulamaz ve seyircinin karşısına çıkamazdı diye düşünüyorum. İkinci yardımcı ve ana unsur olarak müzikler. Müziklerin canlı performansı ve gerek müzik odasından banttan (artık bant kalmadı ama biz bant diyelim yine de.) boşluk olmadan akıcı şekilde sunumu sahnede oyuncuların biraz daha devleşmesine katkı sunmuştur. 

İkinci sahne ile sonunda beynim bana özgürlük sundu ve film ile karşılaştırmayı bıraktım. Sonunda kim kimdir, ne yapıyor, kim oynamıştı araştırmasını bıraktı ve bana dedi ki bu andan zevk al, gönlünce eğlen. Ben de beynimin sözünü tuttum ve eğlendim. İnsanlar söylemediği sözü, yapamadığı hareketi başkasının yapmasını bekler ki, riske girmeden, tepkileri çekmeden, söz olur da söz söylerim korkusuna kapılmadan hem de eğlenerek olmasını çok ister. Sanırım bu işi de sanat insanlık tarihinden beri yerine getiriyor. Eğlenirken hiciv eden, söz söylerken sanki kendisi söylememiş rolü öyle olduğu için söylemiş gibi yapan, üstelik zamanın ruhuna uygun eleştiri yaparken sanki geçmiş zamanların ruhu gelmiş de o geçmiş zamana ait eleştiri yapıyormuş gibi yapan göndermeler muhteşem bir duygu yoğunluğunu alkış ve kahkaha ile ortaya sermesidir. Sanatta kimse aslında riskli olacak söz söylemiyor hem de çok şey söylüyor. Bu durumda ne padişah ne de kral kızabiliyor ama gönderilen iğnemeleri anlıyor. Sanatçıyı kontrol etme gayretine girilen yerde sanat, sanatçıya her şeyi söyleme hakkını tanır. Sanatçıda bu hakkını sonuna kadar tercih ettiği replikler ile ortaya serer. 

Engin Alkan çağının ruhuna uygun rahatsızlıklarını geçmişin bir zaman diliminin çağından günümüze yansıtıyor. Galata Karakolu, ahalisi, esnafı, arka sokakların nadide evi çevresinde ve devlet ile ilişkisini de kayın babasının duruşu ile sergilemektedir. Devletin kulağı sağırdır, işine geleni işine geldiği gibi yorumlar ama kendisine zarar geldiği an isterse canından çok sevdiği damadı olsun rütbesini alır, ayak takımından gördüğü bekçiye bile verir. Gücü elinde bulunduranın tercihi sorgulanmaz, çünkü güç her zaman menfaati beraberinde getirir ama bir bekçi saflığı ile menfaatin önemi ortadan kaldırılarak sanki özlem duyduğumuz gelecekten bir mesaj gelir ve o mesaja alkışlar ile destek sunarız. 

Yazı fazla mı uzun oldu, ne yapalım efendim oyunda 3 saat kadardı. Üç saatlik oyun yine az cümleler ile anlatmaya çalıştım. Gidin, görün ve de eğlenin. Eğlenirken sizin söyleyemediklerinizi bir güzel oyun içinde söylendiğini duyacaksınız. Alkışlarınızı eksik etmeyin, yanında garnitür olarak kahkahalarınızı sunun ki sahne ve seyirci birleşsin... Ben keyif aldım, eğlendim, mesajları da aldım. Beynim bana izin verdi ve doya doya seyrettim. Size de umarım nasip olur…

İsmail Cem Özkan

İstanbul Şehir Tiyatrosu

Yazan: Yavuz Turgul

Uyarlayıp Yöneten: Engin Alkan

Dramaturg: Sinem Özlek

Sahne Tasarımı: Barış Dinçel

Kostüm Tasarımı: Duygu Türkekul

Işık Tasarımı: Cem Yılmazer

Koreografi: Senem Oluz

Müzik Düzenleme: Burçak Çöllü

Oyuncular

Engin Alkan, Uğur Dilbaz, Dolunay Pircioğlu, Aybar Taştekin, Tanju Tuncel, Pervin Bağdat, Zeynep Göktay Dilbaz, Zeynep Çelik Küreş, Yeşim Mazıcıoğlu, Ümit Bülent Dinçer, Yağmur Damcıoğlu, Aslı Menaz, Berfu Aydoğan, Cem Baza, Cafer Alpsolay, Volkan Öztürk/Onur Demircan, Çağlar Ozan Aksu, Ercan Demirhan, Emre Çağrı Akbaba

İstanbul Türkiye’dir!

İstanbul Türkiye’dir!

1 Mayıs geçti, arkasında gaz bulutu ve acı bırakarak. Her sene bir Mayıs yaklaştıkça gazetelerde önce sendika başkanlarının demeçleri, arkasından vali, başbakan ve yetkili yetkisiz kişilerin sözleri... Bir inatlaşma havası verilir. Arkasından “her yer taksim, her yer direniş!” denir ama taksim her sene (yasaklar geldiği günden beri) ulaşılmaya çalışan bir nokta olur. Olmasının tarihi nedenleri vardır, olmaması zaten anlamsızdır. İşgal altındayken bile izin verilen meydan da 1 Mayıs kutlamaları, işgal sonrası uzun bir süre hiç izin verilmemiş, yetmişli yıllarda tekrardan işçiler meydanlara çıkmaya başlamışlar. İşçilerin bir daha bu meydana gelmemesi için, ülkede darbe için koşulların tekrardan hazırlanması için kontrgerilla provokatör bir eyleme imza atmıştır. Kitlenin üzerine silah sıkmıştır. Silahların patlaması ile meydanda panik hakim olmuş ve bu panik koşulları altında meydana panzerler girmiştir. Panzerler ortamı daha da karmaşık hale getirmiş ve insanlar can havli ile kaçmaya başlamış ve kaçış yolu olarak Kazancı Yokuşu kullanılmıştır. Düzensiz kaçışın etkisi ile insanlar Kazancı Yokuşu’nun girişinde ezilerek hayata veda etmişlerdir. Bu olay sınıfa verilen bir gözdağıdır. Korkutmaktadır. Taksim sınıfın meydanı olmuştur o olay ile birlikte. Korkunun sökmediği, birlik ve beraberliğin sembolüdür. Sınıfını nefes aldığı ve sözünü haykırdığı yerdir. 

Taksim ve çevresinde yaşananlar aslında bize başka şeyi gösteriyor, çünkü burada ne yaşanırsa yaşansın ülkede başka yerde 1 Mayıs olmamış gibi algılanır ve yaşananlar her daim gündemin ilk sırasına fırlar. Bu tesadüfen mi böyledir? Elbette değil, çünkü İstanbul Türkiye’nin kendisidir ve burada ne olursa olsun Türkiye’de olmuş gibi algılanır ve Türkiye olarak yorumlanır. Ülke İstanbul’dur, İstanbul ülkedir. Ülkemizde rejim değişikliği yapılırken isim değişikliği yapılacaksa ülkenin ismi şimdiden hazırdır. İstanbul!

İstanbul çarpık sanayileşmenin sonucu dünyanın önemli nüfus yoğunluğu olan metropolitenlerinden oldu ama şehirleşemedi, çağdaşlaşamadı. Yağmalanan ve sürekli yağmalanan bir şehir özelliğini hep korudu. Kurulduğu günden bu güne kadar kaç defa yağmalandığının hesabı dahi yapılamayan bir şehir olma özelliğini bugün de korumaktadır.  Yağmalan şehir aynı zamanda yağmalanan ülkedir.

İstanbul’da bir gaz bulutu yükselse ülkede başka yerde biri kanser olur, çünkü İstanbul o kadar etkilidir ki ülkenin gündemine, hangi şehirde yaşadığınızın önemi yoktur, başınızdan her türlü felaket gelebilir ama İstanbul kadar gündeme düşemez. Bunun nedeni sadece sanayinin burada olması değil, sanayi ile göbekten bağımlı olan basının bugün ki geniş anlamı ile medyanın da burada olmasının getirmiş olduğu bir sonuçtur. Medyanın her ne kadar başka yerlerde (taşrada) yerel büroları bulunmuş olsa da o yerelden gelen haberlerin medyada yansıması yok denecek kadar azdır, popüler bir şarkıcının külotunun gözükmesi (frikik diyorlar) o haberin üstünü rahatlıkla örtebilir. 

İstanbul sanayinin ilk defa ülkeye girdiği noktadır, aslında sanayi dediğimiz şeyi de azınlıklar getirmiş ve azınlık kutsal kitaplarını basmışlar, azınlıklar için kutsal şeyler üretmişler. Önce yerli malı, üretici ve el işçiliğini korumak adına gavur icadına karşı güvensizlik ve korku hakim olmuş ama bu korkunun ecele faydası olmamış ve zorunlu olarak sanayi Müslüman ahalisinin de yararlanacağı konuma dönüşürken, sanayinin aslında ahaliyi nasıl bir arada ve disiplinli şekilde tutacağının da ip uçlarını el yordamı ile zamanın iktidarı öğrenmiş. İktidar için gerekli devlet yapısını kurmak için Almanya’dan uzmanlar getirtilmiş, önce ordu ıslah edilmiş, arkasından toplum! Padişah kendisine karşı yapılan her türlü darbe girişimini önlemek adına yıllardır yürürlükte olan kardeş katilini rafa kaldırmış ama ortadan kaldırmamıştır. Kontrol edilebilen halkı yönetmek kolaydır demişler ve istibdat döneminde jurnallere ehemmiyet verilmiş ve her birey bir anlamda jurnalci yapılmış. Jurnalci olanlar öncelikle rakiplerini jurnallemişler, rakipleri de gidip jurnalci olmuş. Bir kargaşa oluşmuş. Yıldız Sarayı jurnaller ile dolmuş ama bu işin altından Alman aklı da kalkamamış, jurnaller ile ayakta kalan padişah ülkemizin ilk darbesi ile sürgüne gönderilmiştir. Tarihte bir padişahın ilk sürgünü bu sanayi ürünlerinin ülkede kullanımı, üretimi ve yeni devlet yapısının sonucu olarak ortaya çıkmış. Her şeyin bir bedeli vardır, bizim topluma o bedel darbe olarak siyasi yaşantımıza kalıcı olarak miras kalmıştır. 

İstanbul, metropol, gökdelenleri meşhur şimdi, eskiden Galata Kulesi ile övünürdü, bugün gökdelenlerin gölgesinde kaldı. Galata aynı zamanda paranın sahiplerinin hüküm sürdüğü yerdi, yağmalamalar sonucunda Galata bu özelliğini kaybetti, şimdi paranın hükümdarları gölgeler altında özel koruma altındalar. Paralar bankadan daha çok ayakkabı kutusunda kontrol dışı tutulmakta olduğu dedikodusu her yerde yayılmaktadır. 

İstanbul değişti. Değişmeyen tek şey Galata bıçkının, zaptiyesinin yerini başkaları aldı. Batıdan gelen demokrasi ve devlet yapısı içinde kul olanlar vatandaş oldu ama eski özelliklerini kaybetmediler, her ne kadar kağıt üzerinde değişmiş olsalar da. Vatandaşın hakları bir kul kadardır. Birileri isterse gösteri yapma hürriyeti var, birileri isterse gaz yeme özgürlüğüne dönüşür. 

İstanbul son yıllarda gaz bayramı yapar hele geldi. Belirli tarihlerde sözleşme imzalanmış gibi buluşulur, gaz atan gaz atma zevkinin doruğuna ulaşır, öte taraf ise direnmenin keyfini çıkarır ve zapt edilmeyecek olan Taksim bir anlık da olsa zapt edilir, dayaklar eşliğinde göz altına alınırlar.  Aslına bakarsanız Taksim her gün aynı kalabalığı üzerinde yaşıyor, istiklal Caddesi gülük nüfusu 3 milyona ulaşmış durumda. 1 Mayıs’ta Taksim meydanına o kadar insan gelmiş olsa rahatlıkla taşıyacağı aşikar olmasına rağmen, birileri kendi gücünü devlet gücü ile birleştirip, eziyet çekenlerin vergileri ile bir güzel gazlatıyor, dövdürüyor, birileri de bu sahneleri ekranlar aracılığı ile gördüğünde efendimiz çok yaşasın, ayağımıza taş koyanların hak ettikleri ile buluşuyor diye şerbet bardaklarını yere saçarak içiyorlarmış… İstanbul gaz altında kaldı, gazlı bir parçalı bulutlu gün geçirdik. Ülkenin değişik şehirlerinde yapılan 1 Mayıs etkinlikleri adına uygun olmuş, bayram, bayram gibi kutlamışlar ama bundan kimsenin haberi olmamış, sadece katılanlar bilmiş... Gazlı, göz altılı ve orantısız güç kullanımlı bir Mayıs daha geçti… Randevuyu seneye yaptık, eğer iktidar değişmez ise… 

İsmail Cem Özkan

Özür dilemek!

Özür dilemek!

Pişmanlığın seslendirilmiş halidir, bireyler arasında özür dilemek bir anlamda bir kültür göstergesidir, çünkü özür dileyenin aslında ne kadar geniş açıdan bakabildiğini ve erdemini gösterir. Kan davalarında özür dilemek aşiretler arasında husumete son veren ve barış yemeği ile taçlandırılan bir süreci anlatır. Devletin özür dilemesi ise kısaca “pardon!” demektir, vereceği tazminatını alıp almayacağınızı sorar, korkudan almayanın tazminatını da bütçeye aktarır!

Devletlerin özür dilemesi ancak devlet adına sorumlu olan birinin bir heykel karşısında diz çöküp çelenk koyması da olabiliyor, Polonya’da öldürülen Yahudiler için Willy Brandt Almanya adına Varşova Gettosu Anıtı önünde diz çöktü, özürü o şekilde yaptı ve gerekliliğini de arkasından yerine getirdi. Şili, İngiltere, Sırbistan, Bulgaristan, Fransa, Avustralya, Amerika özür dileyen devletlerdir. Devletlerin özür dilemesinin nasıl olduğunu bu özürleri nasıl gerçekleştirdiklerine bakarsanız daha iyi anlaşılır. Özür tek başına bir şey ifade etmez, her özrün gereklilikleri vardır ve gereklilikler yerine getirildiğinde özür kabul edilir. Çünkü söz ile yapılan özrün hiçbir anlamı olmadığı “Dersim Özürü” ile daha iyi anlaşılır. Meclis kürsüsünden çıkıp “özür dilemekse işte diliyorum, özür dilerim!” demek özür dilediğin kesim tarafından kabul edildiği anlamına gelmez. Gelmediği içinde o kürsüden söylenen her hangi bir balon cümle gibi kısa sürede patladı ve yok oldu. Özür dilemenin ikinci koşulu karşı taraftan yani mağdur kesim tarafından kabul edilmesi şarttır. Onların beklentisini karşıladığı an balon cümle olmaktan çıkar.

Devletin işlediği suç bir değil, iki değil, yüz değil, artık kimse çetele tutulacak konumda değil, çünkü suçların hattı hesabı yok, çünkü hiçbir suçun karşılığında bedel ödememiş devlet her yaptığını haklı görmekte ve suç için ortam hazırlamaya devam etmektedir. Devlet suç işlemek için yasaları ona göre düzenlenmiş, güvenlik birimlerini hukuka uygun insanlık suçu işlemesi için ortam hazırlamış, açılan davları da olağanüstü mahkemeler eli ile devletin gizlilik ilkelerine uygun şekilde üstünü örtmektedir. Devlet her şeyden sorumlu hem de hiç sorumsuzdur. Onun adına cinayetler, faili meçhul cinayetler işlenir, bir kaza olur o adına yapanların yüzleri görünür gibi olur ama sonra o yüzler bir güzel aklanarak toplu için destanlaşmış bireylere dönüştürülür. Devlet adına yapılan işler içinde yüz kızartıcı işler bile övülecek bir şeyin parçası olabilir, resmi tarih yazıcıları onları öyle bir şeklide sunarlar ki algılarımız yaşadıklarımızı unutturur, o tarih yazıtının doğru olduğunu düşünürüz.

Toplum içinde yaşayan bireyler olarak bizlerin algıları toplumsal doğruları doğru olarak kabul etmeyi ve sorgulamamayı beraberinde getirir. Sorgulayan, araştıran her birey bir şekilde ötekileştirilir, yalnızlaştırır, yalnızlaşmıyorsa eğer ekranlar aracılığı ile önüne suç aletleri konularak azgın bir suç makinesi olarak tanıtılır, çünkü devlet suçu ispatlamak yerine suç yaratır ve masum insanları suçu ortadan kaldırmak adına cezalandırabilir. Devletin bakışı içinde ölen her daim suçludur, yaşayan ise kader kurbanı ve affedilmesi gerekendir.

Devletin işlediği suçlardan rahatsız olanlar mazlum olanlardan ve suça muhatap olanlardan özür dilediğine şahitlik eder oldum. Gün be günde bu özür dileyenler ve kendince özeleştiri verenler artmaktadır. Ama benim bu özür dilemek konusunda kafamda bir çok soru oluşmasına sebep oldu, çünkü neden özür diliyorlar? Kendilerinin ve atalarının katılmadığı ve hiç bir şeklide suçları olmayan bireyler olarak özür diliyorlar.

İyi niyet ile yapılan bu dilemelerin aslında hiç bir anlamı yok. Cinayeti elbette bizim vergilerimiz ile yaptılar ama bireyler bu cinayetleri örgütlemedi, planlamadı, sistematik hale getirmedi. Bunu devlet yaptı, kendi adına birilerini hep kullandı, çünkü devlet adına var olan ülkenin daha fazla yaşaması ve ulus devlet adına homojen bir toplum oluşturmak için. Güvenlik adına yaptı, öteki gördüğünü cezalandırdı, asimile edemediğini dere kenarında cansız bedenini bıraktı. Bunlar bireyler değil, bir devlet politikası olarak yapıldı. 

Devletin yaptığını bireyler özür dileyerek yok edemez, suçu hafifletmez. Bireyler belki vicdanlarını rahatlatmak için tercih yaparak özür dileyebilir ama anlamı yoktur. Çünkü her özür gerekliliklerini yerine getirmek adına yapılır. Kuru kuruya özür dileyerek özür dilenmiş olmaz. Suçun, günahın, adına ne derseniz densin özür ortadan suçu kaldırmaz ama üzerine toprak serer, ama toprağı serperken de o sonuçları ortadan kaldırmak için gerekleri neyse yapmalı! Ölülerin mezarlarını bulmak, onlar için abideler yapmak, varsa maddi tazminini yerine getirmek, ellerinden alınmış toprakları ve işlenmeyen yıllara ait kazanımları iade edilmesi, eğer mağdurun akrabaları yoksa onlar adına vakıflar kurarak vakıf adına araştırma ve gerçekler ile yüzleşilmesi için tüm belgelerin ortaya serilmesi, araştırmacılara açılması... Bunu hiç bir birey tek başına yapamaz, nasıl ki suç oluşturan devlet, suçun özür ile gelecek olan gerekliliklerini de yapacak olan devlettir.

Özür dilemek başka bir anlamı ile mağdura sen suçlu değilsin, sana yapılan senin suçun değildi demektir. Bakalım o büyüklüğü devlet adına kimler gösterebilecek, bunu gelecek zaman içinde umarım görme imkanımız olur.

Dersim özürü oldu ama gerekliliği yerine getirilmediği için o özürün hiç manası ve anlamı olmamıştır. Özür dileniyorsa devlet adına, gerekleri neyse o yerine getirilmelidir. Gereklilikleri yerine getirebilecek güçleri olanların özür dileme hakları vardır! 

Devletin işlediği suçtan dolayı bizlerin hiç bir günahı, vebalı ve kara alın yazımız yoktur. O suçu işlerken bizim fikrimizi almamış diktatörlerin, tiranların suçunu neden üzerimizde taşıyalım?

Birey olarak hiç birimizin suçu yoktur, çünkü o suç işlenirken bizlerde başka bir şekilde baskı altındaydık. İmkanımız varken o imkanı suç işlerken yerine getirmemişsek, tarih bizi işte bunun için suçlar.

Kusura bakmayın ben devletin işlediği bir suçtan dolayı asla özür dilemem, çünkü dilersem yerine getirmem gereklilikleri vardır ve hiç birini yerine getirecek ne gücüm ne de imkanım vardır, ama devlet başkanı olursam o zaman size söz veriyorum özür dileyeceğim!

İsmail Cem Özkan

Acı çekenler bilir…

Acı çekenler bilir…

Acı çekenler doğruları bilir, sessizce resmi doğruyu ret eder.

Durduğumuz noktalar farklı olunca, kullandığımız cümleler de farklı oluyor, seçtiğimiz kelimeler de! Duruş noktasıdır insanın dünyaya bakışını belirleyen!

Hayat içinde neyi farz etmiyoruz ki, gerçeklik ile kafamızda ki gerçeklik ile karıştırmayalım… Aynı olaya bakanlar kafalarında ki gerçeklik ile anlatmaya başladığında o olgunun bir çok anlamı olduğu ve her birey tarafından başka anlamlar yüklendiğine şahitlik edebilirsiniz. Sanki her birimiz farklı bir kültürde yaşıyormuşuz gibidir, şaşırtıcı olan içimizden konuştuğumuz ile dışarıya bıraktığımız sesler arasında ki farktır, çünkü bulunduğumuz toplumun doğrularına inanmadığımız halde katılıyormuş gibi onun dili ile konuştuğumuza kulağımız bir çok kere şahitlik etmiş, beynimiz bunu kabul etmese de güvenlik için sineye çektiğini unutmayalım! Bireyler kendi güvenliğini bulunduğu toplumun düşünce ve hareketine uyum sağlayarak sağlamış, farklı olmanın ve öteki olmamanın ne kadar kötü bir şey olduğunu kendi yaptığımız ötekileştirme ve farklılaştırma sonucunda oluşturduğumuz kanaatlerdir.

Bizler toplumun içinde, toplumun rengini, dokusunu ve biçimini üzerimizde taşıyan ama aslında üzerimize yapışmış olan bir asalak sürüsünün kelimeler veya fısıltılara dökülmüş cisme bürünmüş bireyleriyiz. Toplumun tüm hastalıklarını eğitim ile üzerimize alırız ve ömür boyu o toplumun yanlış davranış biçimini normal ve olağan görerek yaşarız. Ne zaman başka topluma çıkarsak o normal olanların aslında normal olmadığını gelen tepkilerden öğreniriz. Örneğin sizin toplumda çocuk nikahı normal olurken, başka toplumda bir hastalık olarak kabul edilir.  Ya da ölen abinizin eşini eş olarak almak zorunda olduğunuz kültür içinde yaşarken normal gözükürken, başka toplumlar içinde başka bir adlandırmaya ve dışlanmaya sebep olabilir. Sonuçta bireyler bulundukları topluma göre davranmak ve onların genel doğrularını kendi doğrusu kabul etmek ile yükümlüdür, aksi halde batı toplumuna oluşan bir meslek grubunun ilgi alanı oluverirsiniz ve size zor ile ilaç tedavisi dahi yaptırabilirler.

Yine farz edelim ki, bir insan suç işlemiş. Suç dediğinde toplum normlarının gerici, tutucu yapısına karşı bireysel isyan olsun. Yine farz edelim ki silah kullansın ve birini öldürsün. Siyasi cinayet desinler bu suça. Bir süre kaçak yaşasın ve bir gün tesadüfen bir yerde yakalansın. Bu arada suç işlemeden önce işleyeceği suç hakkında yazılar yazsın, dergilerde görüşlerini de açıklasın. Bugün tipik anarşist, terörist dediklerinizden biri olsun.

Devlet suç işleyeni bulur ve ceza almasını sağlar. Bu suç işleyenin ceza alması doğal değil mi? Çünkü suç belli, kurban belli, fail belli... Normal koşullar altında bu bireyin cezalandırılması gereklidir değil mi, ama devlet öyle olağan üstü zamanlar yaşar ki suç işleyen ile birlikte en yakınları da ceza verir olur. İşte bu olağanüstü koşullar devlet için hiçbir zaman bitmez, sürekli olağanüstü koşul oluşturacak ortam vardır. Sürekli adları değişse de olağan üstü koşullara uygun mahkemeler kurulur ve bu mahkemeler hukuk kurallarını erk sahibinin ihtiyacına yönelik kısa sürede kara vermesi ve uygulamasını sağlamak ile yükümlüdür, çünkü suçu kanıtlamak işkencecilerin görevidir, mahkeme oradan geleni onaylar!

Bazı olağanüstü koşullar altında devlet ne yapmış, fail ile birlikte ailesini, sülalesini, hatta hiç alakası olmayan ama sadece aynı kültürden olanı da cezalandırmış. Ortada suç ve niteliğinin üstünde daha büyük bir suçlu ve cezalandırılan kesim var. Burada adalet elbette bulunduğu topluma ve zamanın ruhuna göre anlamlandırılacaktır.

Zaman geçecek, üzerinden hadi yüzyıl geçirelim. Ortada ne suçlanmış ve cezalandırılmışlar, ne de suça ceza veren devlet ve adalet vardır. Ortada kimse yok ama mahkeme tutanakları devletin güvenliğini tehdit etmiyorsa yayınlanma ve incelenme hakkına sahip olsun… Tutanaklar elbette tek başına bir şey anlatmaz ama devletin tavrını haklı görenler orada yazılanları doğru görecek ve görmeyenler üzerine baskı kuracaktır… Haklı görenler; devlet kendisine karşı geleni yok eder, ama ya kökünü?

Elbette soykırım işte böyle bir şey...

Bu bir insanlık suçu mu?

Devleti katil olarak görmeyenler “hayır” diyecek, “katil öteki” diyecekler... Birini öldürmüş…

“Ama sülalesini, kökünü yok etmişler” diyorsun, “olabilir” diyor, “bir daha olmasın diye yok etti.” ama zaman içinde yine aynı devlet bu sefer başkalarını bulmuş yine yok etmiş...

Katliam, sürgün o topraklarda hiç eksik olmamış...

Peki, devleti savunanlar, “devlet haklı demişler, üstelik devletin hapishanesinde tek tip kıyafet giydikleri halde dayak yemekten kurtulamamış olmalarına rağmen...

Sonuç ne mi olmuş, devlet dilini kullanan kendi haklılığını ispatlamak için resmi tarih belgelerini doğru görür olmuş, mahkeme tutanakları arasında kanıt bulmuş karşısında ki ikna olsun diye.

Öteki acı çekmiş, acının kendisine öğrettiği gerçeklikten bakmış ve’ bir daha olmasın!’ diye onun doğrusunu ret etmiş.

Acı çekenler doğruları bilir, sessizce resmi doğruyu ret eder.

İsmail Cem Özkan

Soyut devletin, somut cezası!

Soyut devletin, somut cezası!

Devlet kavramı soyuttur, ele tutulmaz, gözle görülmez ama etkisi itibarı sonucu hissedilen bir sistemdir. Devletin olduğu yerde zulüm hep vardır, çünkü devlet düzen adına içinde yaşadıkları insanları uysallaştırmak ister.  Uysallaştırmanın birinci yolu disiplindir. Devlet, insanları uysallaştırmak için çeşitli organları kullanır, en başta eğitim, arkasından güvenlik güçleri, güvenlik güçlerinin hareket alanını belirleyen yasalardır. Devlet olan her yerde eğitim devletin ihtiyacına yöneliktir. Ulus devlet olduktan sonra devlet için eğitimin önemini anlamış ve tek tip ve homojen yaratmanın en önemli aracı olduğu keşfetmiştir. Ulus devletin ilk ‘Toplumsal Sözleşme’sini teorik olarak hayata geçiren J. J. Rouseau Emile adını verdiği kitapta eğitimin önemini ve yanlışlarını eleştirdiği için sürgün edilmiştir. Eğitim, silahlı güçlerden de önemli bir savunma aracıdır.

Devlet, güçlü ve hakim olan sınıfın hizmetindedir, kim ki devlete hakimdir, çıkarları yönünde devletin organlarını kendi çıkarları yönünde dönüştürebilir ve yeni savunma araçları ortaya çıkarabilir. Her sistemde ve sınıflar olan her yapıda devlet varlığını koruyacaktır.

Devlet, erk sahibinin çıkarına uygun olarak emekçilerin cebinden parayı alır ve onların kasasına sermaye birikimi yapmaları için atar. Sermayenin hangi amaçlar ile kullanılacağına elbette devlete sahip olan ideolojinin çıkarları karar verecektir.

Somut duruma göre, somut tahlil yapalım! Devlet, sürekli olarak benim cebimden bir şey alıyor, karşılığında benim aldığım; acı, zulüm, işkence, orantısız muamele, ayrımcılık, aşağılanma ve ötekileştirmedir. Devletten nemalananların devlete sahip çıkmasını anlarım, onun işlediği cinayetlere sahip çıkmasını da bir nebze de olsa anlamaya çalışırım, fakat devletten sadece acı, işkence görenlerin devlete sahip çıkmasını anlamlandıramıyorum.

Devleti yüceltecek ve övecek yaşantım içinde kişi olarak bir şey görmedim, aksine eleştireceğim ve düzen adına benim iyiliğimi düşünen her uygulamanın bana baskı olarak geri döndüğünü yaşayarak gördüm.

Devlet, hakim olduğu topraklarda yer alan her hareketi kontrol etmek ve izlemek ile yükümlüdür.  Günümüz devletler arasında ve devletlerin üstünde yer alan sermeye grupların güvenliklerini korumak adına kara paranın kontrolü amaçlı varlığını yeniden biçimlendirmiş ve uluslararası anlaşmalar ile verilen görevi yerine getirmek ile yükümlüdür. Devlet bugün ki koşullar içinde ulus devleti anlayışı içinde yetersiz kalmış ve biçim değiştirmektedir. Devlet sabit ve durağan değildir, ihtiyaçlara göre değişimler yaşar ve var olan kurumlarını bu ihtiyaca göre şekillendirir. Köylerin ortadan kalktığı bir ülkede devletin köy bakanlığı olmaz, artık işlevi yoktur ve geçmişte yer alan bir çok kurum gibi tarihin çöp sepetinde bu kurumunu gözünü kırpamadan bırakır. Bugün sermayenin en büyük korkusu kontrol dışında kara paranın hareketidir. O yüzden sermaye kendi güvenliği için bu kara paranın kontrollü bir şekilde hareket etmesine izin verir. Devletin varlık sebebi olan düşmanları yaratır ve ona karşı kendi halkının algısı ile oynamasına izin verir. Düşman olmayan bir yerde devlet kavramı ve güvenlik tartışma konusu olabilir. Devlet her türlü tartışmadan uzak durmak için kendi içinde çatışmaları körüklemek ile yükümlüdür, kurumları var olan girdabın hızını ayarlar ama ortadan kaldırmaz…

Hiç bir ulusu övmedim, övemem, çünkü övülecek ulus yoktur. Hiç bir ulusu yüceltmem, çünkü yüceltilecek ulus yoktur.

Tüm uluslar bir birine eşittir ve içinde devlet sahibi olanların zulmü hukuk maddeleri içinde meşrulaştırdığını, öteki gördüğünü yok etmeye çalıştığını, tarihin her hangi bir diliminde katil olurken, öteki zaman diliminde kurban olabiliyor.

Katilin kurban olduğunda, kurbanın katil olduğunda övülecek ne bir destan vardır, ne de gurur duyulacak bir şey...

Ulus devleti, insanlık tarihin en kısa sürede en çok kan döken, en çok insana işkence yapan, kitlesel ölümler karşısında para kazanma hırsı ile zevk çığlıkları atan bir dönemdir. Ulus devletini savunanların hepsi bir anlamda katliamlardan nemalananlardır, onun getirmiş olduğu ferahlıktan yaşam kalitesini artıranlardır. Devlet ile göbek bağı kuranlar, ondan nemalananlardır...

Benim devlet ile herhangi bir göbek bağım yoktur. Beni eğiterek uysal birey yapman ve vergileri ile kendisine bağlayan, bağımsız ve devletsiz yaşayamayacağım fikrini beynimim her hücresine işlemesi, korkuyu körükleyerek, korkudan korkarak yaşamaya mahkum etmesi dışında bir bağım yoktur.

Devletin işlediği tüm suçların sonuçlarına katlanan, onun yaratmış olduğu tahribatı kendi vergilerim (dolaylı ya da direkt) ile ortak olmaya zorlayan, zor duruma düşmüş sermayenin kurtulması için alın terimden çalan bir sistemde devletin savunulacak tarafını bulamıyorum.

Devlet adına soykırım yapanlar, devlet adına faili meçhul cinayet işleyenler bir şekilde devleti savunanları ve suça ortak etmek için vergiler adı altında aldıkları paralar ile bu suçları işlemekte ve suça o devlet şemsiyesi altında yaşayan her bireyi ortak etmekteler. Ben suça karışmış bir devletin savunulacak tarafını bulamıyorum.

İsmail Cem Özkan

Öze dönen düşünceler…

Öze dönen düşünceler…

Toplumumuzun kara noktaları o kadar fazladır ki, o kara noktalarda neler yaşandığını kimse tam olarak bilemez. Ortada fısıltılar, destanlaştırılmış hikayeler dolanır ama kimse o karanlık zaman diliminde gerçekten neler yaşandığını bilemez ama sonuçları hep ortadadır. Azalan, yok olan ve bir birine kuşku ile bakan halklar, kültürler arasında ayrılmanın daha da derinleştiğine şahitlik ederiz.

Karanlık noktalar miras aldığımız Osmanlı döneminde de olabildiğince çoktur. Fıtrat dönemi diye adlandırılan dönemlerde, ne zaman iktidarda zafiyet gösterse Alevi katliamı ortaya çıkar, zafiyetin üstü örtülür. İmparatorluk sınırları içinde geçmişte ulus devlet kavramı yokken ulus kırımından daha çok mezhep, din katliamları, hatta soykırımları olurdu. Fransız devrimi sonrasında batıdan başlayarak doğuya doğru ulusların bağımsızlık savaşları ve sonuçlarını imparatorluk yaşayarak öğrendi.

Balkanlarda baş gösteren savaşlar Osmanlı tabası içinde yer alan Müslüman azınlığın üzerine dış destekli Bulgar, Sırp, Yunan haklarının oluşturmuş olduğu milisler elleri ile katliamlar gerçekleştirildi, korku ve güvensizlik bir Balkan devleti olan Osmanlı’yı doğuya doğru çekilmesine sebep oldu. Osmanlı Balkanların küçük bir toprağında, yani Trakya ile sınırlı topraklarda kalmaya mahkum edildi. Her savaş, her anlaşma Osmanlı’nın bir parçasının kopması anlamına gelmektedir. Ulus devleti fikri ve yayılması batı toplumlarını atomize ederken, aynı şey ve daha ağrı Osmanlı toprakları içinde geçerli oldu. Her ne kadar kendi sınırları içinde sermaye birikimi yapan devletler, geçmişin birikimi ve aşağılık kompleksini bir anlamda parçalayarak ve yeniden oluşturan devletler ile yok ediyordu. Bu devletler aracılığı ile ihtiyaç duyduğu emek ve mal girdisini en düşük maliyetten kendi ulusu içinde oluşan burjuvaziye aktarıyordu. Feodal dönemden kalan emperyalist fikrine yeni doğmuş kapitalist sistem yeni anlayışlar ve bakış açısı getiriyordu.

Osmanlı imparatorluğu kendi değimleri ile Devlet-i Aliye yok oluyordu, içinde ulus devletinin nüvelerini balkanlarda oluşturuyordu. Balkanlarda sıcak savaşın içinde ve parçalanan, yok olan devlet yeni bir kimlik ile geleceğine sarılıyor ve bunun için Türk kimliğini keşfediyordu. Aslında batı zaten Osmanlıya Türk diyordu, bir anlamda batının söylediği kimliğe sahip çıkılıyordu. Batıdan esen rüzgarın doğuda hissedilmesi kaçınılmazdır, çünkü gök kubbenin altında esen rüzgar eşit olmasa da her yere yayılıyordu. Osmanlı bu yeni gelen dalgaya karşı kendisini savunacak bir yapı oluşturamamış, zor ile baskıyla ayakta kalmayı seçmişti. Abdülhamid’in oluşturmuş olduğu ‘İstibdat Dönemi’ bu yok oluşa doğru gidişi ertelemiş olmasına rağmen yok edememiştir. Yıldız Sarayı içinde her kişiden kuşkulanan bir imparator, saray içinde yeni bir dünya kurmuş, elde ettiği jurnaller ile ülkede karanlık bir bulut gibi esmiş olmasına rağmen, Zeytun ve Sason’da Ermeni ayaklanmasını engelleyememiştir. Hamidiye alayları ile doğuda yaşayan Hristiyan ve diğer dinlere yönelik baskılar artmış, yerel ve geniş alanlı katliamlar yaşanmış olması dahi gelişmeleri engelleyememiştir. Karadeniz ve doğuda Hristiyan azınlıkların boşalttıkları yerlere Kürtler yerleştirilmesi bile sorunu ortadan kaldırmamıştır.

İttihat ve Terakki Partisi bir darbe ile istibdat dönemini sonlandırmış, yeni gelen rejim eskisini aratmayan yeni bir tek parti diktatörlüğünü kurmuştur. Bir anlamda savaştığı ile benzeşmiştir. Alman hayranlığı bu istibdat döneminin tipik benzerliğidir, orduyu kuran yeni devletin biçimlenmesine örnek teşkil eden Alman disiplini, yeni bir sürecinde belirlenmesine etkin olarak kendisini hissettirecektir. Devletin ricası üzerine Kassel'deki 22. Prusya Tümeni Komutanı Liman von Sanders, Kayzer II. Wilhelm tarafından atanacak, Türk Ordusu Genel Müfettişi olarak göreve devam edecekti. Alman subaylar Türk askerini eğitecek ve kendi disiplini aşılayacaktır, bu sırada Alman devlet yapısı ve düşünce yapısı da doğal olarak Osmanlı devletinin yeni yüzü olacaktır.

Osmanlı ister istemez Avrupa’da savaşın Fransa sınırında kilitlenmesi üzerine savaşın ilerleyebilmesi için savaşa dahil edilmiş ve yeni paylaşım projesi hayata geçmiştir. Osmanlı parçalanmaya devam edecektir. Bu parçalanma alanının da elde kalan doğu ve güney bölümün olması kaçınılmazdır. Churchill kestirmeden gidip savaşı hemen kazanmak istemiş ve Çanakkale savaşı olarak bildiğimiz çıkarmayı yaptırmış ve kaybetmiştir. Bu savaş olurken Ermeni sorunu çözüm yolu olarak ‘tehcir’ politikası hayata geçirilmiştir. Savaşın olduğu bir dönemde, Ermeni askerlerin ve sağlık çalışanların cephede olduğu bir anda savaş gerisini boşaltmak adına ülke sathında yer alan tüm Ermenileri (istisnai yerleşim yerleri vardır, orada ki Ermenilere daha sonra ellenmiştir.) güney toprakları olarak görülen çöllere sürülmesi planlanmış ve bir disiplin içinde hayata geçirilmiştir. Topraklarından, köylerinden alınan Ermeniler önce toplama kamplarında toplanmış ve sonra çöle doğru yol alınmıştır. Yol boyunca çeteler ve yağmacılar tarafından saldırıya uğramış, saldırı sonucunda hayatta kalanların önemli bölümü salgın hastalıklar ve bit ve pireler yüzünden hayata veda etmiştir.

Bu olayın sonucunu bugün dahi hissetmekteyiz. Ermenilerin boşalttıkları köylere yağmalayanlar yerleşmiş ya da göçerler yerleşik hale gelmiştir. Bugün dahi devam eden ‘ganimet arama’ bahanesi ile boşaltılan evler ve kişilerin temelleri delik deşik edilmekte ve yağmalanmaya devam edilmektedir.

O günleri yaşayanlar bu olayın gün yüzüne çıkması sonucu kendisini savunan bir çok açıklamalarda bulunmuştur. O dönemin sorumluları ve yandaşları genelde savunmalarını; “yok Ermeniler devlet istemeseydi bu olmazdı, Ermeni örgütlerini yargılamak gerek, Osmanlı sadece ülkesini savundu... Hangi devlet içinde başka devletin doğmasına, izin verir…” Bugün de ek olarak “o dönemin lideri Talat Paşa haklı olarak önlem aldı” diye cümleler kurar oldular...

Suç işleyen değil, kurban olan bu ülkede mahkumdur anlayışı devletin genel bakışı içinde hep varlığını korumuştur. Devletin bu anlayışı eski solcu - devrimcilerin ağzında şimdilerde Ermeni Sorunu tartışırken yeniden hayat buluyor... Eski değim ile ‘velev ki Ermeniler devlet kurmak için silahlandı ve ayaklandı, Osmanlı topraklarında özgür alanlar yarattılar, şimdi Kürtler de yarattı. Bütün Ermenileri çöle sürerek yolda imha etmek mi devletin büyüklüğünü gösterir? Şimdi tüm Kürtleri nereye süreceksiniz?’

Devletin büyüklüğü sürgün yapmak, öldürmek, kıymak mıdır? Başka çözüm yolları neden akıllara gelmez, “Yahu kardeşim tamam haklı sebepler ile ayaklanmış olabilirsiniz, gelin şimdi birlikte yaşamanın koşulları ne, önce onu bir konuşalım” demek çok mu lükstür? ‘Adam konuşmuyor, silah sıkıyor, o halde bende silah sıkarım’ demek devleti elinde bulunduranlar için ne kadar haklıdır? O silah sıkanlara ortam hazırlayan bizzat devletin uyguladığı politika değil midir, onu yaratan ortamı yok etmek neden çok karmaşık ve zor gelir? Savaş gerisi olarak görülen yerer savaş cephesinden çok uzak olmasına rağmen, neye göre cephe ve neye göre cephe gerisi tespit edilmiştir?

O dönemin savaş koşullarında, sürekli kaybeden bir ülkenin politikacısı ve askerleri tek seçenek olarak; ‘öldür, yok et’ stratejisini seçmiş olmaları ve bu tercihlerin yanlışlığını kabul etmek neden bugün çok zordur. Dün Osmanlı meclisinde, İttihat ve Terakki partisinde kurucu olan Ermenileri yok say, ciddiye alma, onların temsilcilerini hain olarak gör, halkı da toptan yok et anlayışında olanların düşünce takipçileri bugün ellerinde olanak olsa bütün Kürtleri de yok edecekler! Kürtlerden sonra mutlaka yok edilecek birileri ve iç düşman mutlaka bulunur... O anlayışın takipçileri için Ermeniler gitti, Kürtler gidecek ama sonra başka düşman mutlaka bulunacaktır…

Eski solcuların önemli bir bölümü İttihat ve Terakki Partisi özüne dönmüş gibi, onun ağzından Ermeni Sorununa bakar buldum... Bu bakış açısının mahkum edilmesi şarttır, çünkü bir daha bu ülke ve başka topraklar üzerinde geçmişte karanlık noktalarda yaşadığımız kıyımların, cinayetlerin bir daha olmaması için o koşulları hazırlayan ortamların yok edilmesi şarttır.

“Komşuma dokunma!” demek o kadar güç bir şey olmasa gerek, komşuma dokunanı mahkum ediyorum, bir daha asla demek o kadar çağ dışı bir kavram olmasa gerek…

İsmail Cem Özkan