Felaket bekleniyordu, oldu.

Felaket bekleniyordu, oldu.

 

Felaketlerde ilk 24 saat içinde en fazla can göçük altından kurtulur. Günler geçerken felaketler ulusal kanallarda ekranlarda canlı yayınlanıyor, bu yayınlarda iktidarın ve muhalefetin siyasi mücadele alanına dönmüş durumda. İktidar her şeyi tek başına yapacağını göstermek isterken, muhalefette yaşanan sorunları ortaya çıkarmakta ve çözüm yollarını göstermektir.

 

Göçük altında yaşam beklentilerinin sona ereceği saatler azalırken "mucize kurtuluş" adı verilen kurtuluşlar gerçekleşiyor, çünkü ilk 24 saatte felaket alanında olması gereken ekipler yaşanan lojistik sorunlar yüzünden ancak son günler içinde alana gelmişler ve hiç ara vermeden işlerini “en iyi” şekilde yapıyorlar... Yaşanan “mucize” kurtuluşlar bu uzmanların işlerini iyi yaptığını göstermektedir.

 

Ülkemiz adı konulmamış İslami bakışın hakim olduğu ve “ılımlı İslam” rejimine uygun şekilde yıllardır yönetilmektedir. İktidar, hayata dini referansları merkeze alarak devlet yönetimi yeniden yorumlanmaktadır. Ülkemiz öznelinde liberalizm, 12 Eylül askeri rejimi altında ulus devleti anlayışını yıkarken yerine yeni devlet anlayışı oluşturmamıştır. Bu eksiklik küreselleşme politikaları karşısında halkın çıkarı ve birikimleri korunamamış, yaratılmış tüm direniş noktaları yıkılmıştır, bu sayede küresel sermayenin rahat hareket edeceği alanlar açılmıştır.

 

Sözde demokrasiden otokrasiye geçiş…

 

Yaşanan liberalizm ve küreselleşme sürecinde devlet, sermaye birikimi ve ulusal sermayesinin güvenli limanı olmaktan çıkmıştır. Ulusal sermaye dışarıdan gelen sermaye saldırısına karşı güvenli alanı kalmadığı için, küresel oluşan krizler ve onun oluşturmuş olduğu “tusinami” dalgası karşısında yerel sermayenin el değiştirmesi ve devletin alt yapısının tamamı ile küresel sermayenin ihtiyacına uygun düzenlenmesi sürecini yaşadık. Bu süreçte ulus devletin hakim olduğu anlayışın yerini, liderin hakim olduğu “otokrasi” rejimi boşluğu doldurmaya çalıştı.

 

Ülkemizde yaşananlar küresel siyasi/ ekonomik krizlerden bağımsız değildir. Kriz ortamında sermayenin ihtiyacına cevap verecek siyasi arayışlar hep söz konusu olmuştur. Küresel politikaya yön verenler ülkemizde “Ilımlı İslam” ancak tek adam rejimi altında uygulanacağına karar verilmesi ile birlikte Büyük Ortadoğu Projesinin “eş başkanı” sıfatı verilerek bir siyasi düzenleme yapılmıştır, ona bağlı olarak da sermaye içinde yeniden yapılanmaya gidilmiştir.

 

Ülkemiz, bizim tercihimiz gibi sunulmuş siyasi tercihi ile ulus devletin yerini ılımlı İslam anlayışının örgütlenmesi ve ulus devletinin yıkıntıları arasında yeni bir devlet anlayışının inşaatı sürecini yaşadı. Bu süreçte elbette ülkemiz birçok kırılma yaşamıştır, fakat en büyük kırılma ülkemizde gerçekleşen felaketler dönemlerinde olmuştur. Krizler ve felaketlere karşı alınan tavır ile ılımlı İslam’ın bakış açısı ve amacı çıplak olarak ortaya çıkmıştır.

 

Siyasi İslam bakış açısı, felaketler yaşanırken ölüm rakamının yükselmesinde büyük etkisi var, çünkü onlar “kader” olarak gördükleri bu felaketlerde can kaybından kendilerini “sorumlu” görmüyorlar.

 

Elbette sorumlu olmayanın önlem alması beklenemez, çünkü "Allah'ın takdiri";  yapılması gerekenin önünde en büyük engel olmuştur.

 

Dini bakış açısı ile devlet yönetilince: madenlerde, depremlerde, trafik kazalarında ve iş cinayetlerinde kayıp rakamı yüksek oluyor, çünkü İslamcılar her şeyi "kader ve fıtrat "olarak yorumladılar, önlem alınmaz düşüncesi içinde devleti yönettiler..

 

Yaşadığımız İslami iktidar döneminde kayıplar tesadüfen çok yüksek olmamıştır, çünkü olayların “fıtratlarında” vardır ve katlanılması gereklidir...

 

Örneğin, kadın cinayetlerinin önlenememesinin temelinde de bu kader ve geleneksel bakış açısı vardır, "erkek sever de öldürür de" anlayışı, dini cemaatler içinde çocuklar ve kadınlara yönelik cinsel saldırının temelinde de bu dini anlayış yatmaktadır... Dini kitaplarda olmayan ama gelenekler içinde var olan uygulamalar ile cinsel taciz, tecavüz gibi olaylar “normal” olarak algılanmış, onlara karşı yapılan tepkileri anlaşılır olmaktan çıkmıştır. Doğal olana tepkileri anlamak geleneksel İslam yorumu içinde anlaşılır olmadığı için, birbirine benzer olaylar ve tepkiler hep tekrar eder olmuştur, çünkü normal olanın düzeltilecek ve önlenecek tarafı yoktur.

 

Yaşadığımız “felaket”…

 

Felaket kavramı ortaya çıkınca, elbette Allah’ın takdiri kavramı da doğal olarak gelmektedir, çünkü Allah “alınyazımıza” bunu yazdığına göre, kaderimize boyun eğeceğiz ve yaşayacağız. Ölenler “takdir”in sual edilmeyecek sonuçtur, önlem almak, onun emrine karşı gelmektedir… Bize düşen onları cennete gidecek yolda kurallara uygun defnetmektir.

 

Dincilerin en iyi yaptığı iş cenaze törenleridir.  

 

İslam için felaket zamanında kadere boyun eğmek ve sonucuna katlanmak takdirdir, karşı gelmek demek kelama karşı gelmek gibi algılanır ve o yüzden bu zamanlarda modern bakış açısı dışında kalan geleneksel İslam’ı yaşayanlar tepkilerini dua ederek ve kutsallığa sahip çıkarak geçirirler…

 

Eğer erken müdahale edebilseydik kaybettiklerimizin bir bölümü aramızda neşeleri, hüzünleri ile olacaktı, fakat kurtaracak birikime sahip olmamıza rağmen kayıplarımızı sorgulamıyoruz, çünkü yaşadığımız an sorgulama değil, var olanları kurtarmaktır…

 

Ya yüzleş ya da unut!

 

Zaman geçecek ve yaşadığımız felaketi ya unutacağız ya da felakete sebep olan eksiklikleri sorgulayacağız ve çözüm yollarını kurumsallaştıracağız.

 

Ülkemiz sık sık “yüzyılın” büyük felaketleri ile yüz yüze kalıyor. Bizler tarihimizden biliyoruz ki, yaşadıklarımızdan ders çıkarmayan ve bir şey olmamış gibi yaşayan bir kaderine inanan bir toplumuz. Son yaşadığımız “yüzyılın en büyük” felaketinden de ders çıkarmayacağız, hep muhtaç, hep aciz, hep ağlayan toplum olmaya devam edeceğiz gibi…

 

Anlık seviniyoruz, kısa sürede unutuyoruz.

 

Mucize kurtulmalarına seviniyoruz, eğer daha önce gelmiş olsalar da göçük altında cansız kalanların kaçı kurtulacaktı?

 

Ölenlerin katili ne yazık ki birinci derecede deprem gibi gösterilse de aslında felaket sonrası organize olmamış kurtarma çalışmasıdır…

 

Bunun hesabı ne yazık ki bu sistem ve toplum içinde sorulmaz...

 

Böyle gelmiş, hep böyle mi gidecek?

 

1999 gölcük depreminden bugüne ne öğrendik?

 

Yeni felaketler bekleniyor, beklenen bir gün olacak…

 

İsmail Cem Özkan

 

Hastane dert kapısı, kapıdan dert eksik olmuyor!

Hastane dert kapısı, kapıdan dert eksik olmuyor!

 

Her şehrin bir hikayesi vardır, her hikayede mutlu ve mutsuz olaylar anlatır, gerçeklerden de dem vurulur ama genelde romantizm kat5ılır, çünkü gerçek çıplak olarak sunulduğunda acı verecek ve okuyucu acı gerçekle karşılaşmak istemez, o daha çok romantizm içinde acı olanlarda romantik hava verilmesini bekler, romantik acı çekmekten büyük bir zevk duyabilir. Bizim arabesk öykücülüğümüzde hep acı çeken ağlayan çocuklar vardır ve o çocuğun gözyaşı siyasi hareketin sızma hareketine ilham bile olmuştur.

 

Bizim öykümüz İstanbul’un Avrupa yakasında geçmektedir. Aylardan kış ama henüz kar yağmadığı zamana düşer. Zaman öğleden sonradır, çünkü son dakikada alınan randevu saati mesai bitimine denk gelmiştir.

 

Kelimeleri dolandırmadan cümle içine yerleştirme sırası gelmiştir…

 

Şikayet ya da sızlanma diyelim, bazı insanlar homurdanma diye isimlendirebilir ama ne ad verirseniz verin, sonucu değişmeyecek olan ve sürekli yaşanan bir olayı bir de benim kalemimden (kalem dediğime bakmayın, eski alışkanlık, klavyemden çıkan sesimden demem daha doğru olurdu.) okuyun…

 

Her yazı yazarken şu Windows sistemi keşke yazımı düzeltmeye kalkmasa, sürekli a üzerine şapka koyuyor, bir de yazdığım kelime dışında başka kelime koyuyor…

 

Gelelim şikayetimize;

 

Hastane binası var, yolu da var ama giden bir şekilde gidiyor da, ayrılmak isteyen bekliyor kapıda, şansına bir taksi gelene kadar!

 

Geçenlerde evimizin yanında yer alan eski SSK, şimdiki Şehir Hastanesine bir arkadaşı götürdüm... Hastane binası muhteşem, adı anlamlı ama hastane önünde taksi yok.

 

Arkadaşın yürüme zorluğu var, hastaneye bir şekilde gelmiş ama evine gitmesi gerek. Araba yok!

 

Taksi arıyorsun, taksiler yakın mesafe çalışmıyor, yoldan geçenlerin hepsi uygulamadan çağrılmış taksiler, müşterimi almaya gidiyorum işareti yapıyor...

 

Neden, hastane girişinde bir taksi çağrı yeri olmaz, hadi bıraktım durağını ama en azından çağrı olur, bir taksi duraktan çağrılır... Yoldan geçen bir taksiciye laf dökerek, “hastamız yürüyemiyor, yürüse sorun değil ama hastane kapısına kadar gideceğiz alacağız, sonra evine, küsürlü çıkarsa ücret merak etme paranın rakamını yuvarlayıp vereceğiz”, kısma yok, üstüne de para... Neyse biri bu yakanın taksisi değilmiş, köprü hattı üzerinde ise alayım dedi, aldı...

 

Sonuç mu, yürüme güçlüğü olanlar hastane önünde rehin kalabilir, çünkü o girişten yola çıkmakta öyle kolay değil, inişli çıkışlı bir yol...

 

Sanırım, her hastaneye gelenlerin özel arabası varmış gibi düşünülüyor ama özel araç yok, olanlarda park etme sorunu var, çünkü girişte park alanı da yok, keşke bina altında otopark olsa da, oraya girse araçlar. O da düşünülmemiş...

 

Bina yapanlar binaya giriş ve çıkışı pek düşünmemişler sanırım, park sorunu, ulaşım sorunu akla gelmediği için, planlamacıların hatasını hastalar çekiyor...

 

Suçu, yerel yönetime at gitsin, nasıl olsa kimse bilmiyor planlamacıları ve onlara onay verenleri...

 

İsmail Cem Özkan

 

Otokrasiden demokrasiye geçilecek mi?

Otokrasiden demokrasiye geçilecek mi?

 

Tarihimiz bize padişahların yenilgisini ve zaferini anlatır, aynı zamanda onlara karşı direnenleri de… Şeyh Bedreddin ve yoldaşlarının “yarın yanağından gayrı her yerde, hep beraber” derken, onları yok eden Osmanlı rejiminin yenilgisi ve tarihe karışması istibdat döneminde oluşturulan demokrasi ve anayasal geçiş sürecinde oluşan otokrasi ile olacağını kimse bilemezdi… İstibdat, yani karanlık olayların olduğu, yasaların değil, çıkarların belirlediği zamanda oluşan kanun dışı ekonomi ve onun oluşturmuş olduğu çarpık ilişkiler ile oluşmuş olan çöküntü, çürüme bir savaş rüzgarı ile darmadağın olacaktır… Çürüme bir devleti ortadan kaldırırken yerine kurulan devletinde temelinde varlığını korumaya devam edecektir.

 

Tarih, acımasız bir şekilde zayıfların ortadan kalktığını not ediyordu…

 

Batı, Osmanlı devleti için “hasta adam” teşhisi koymuş ve çözüm arayışları denilerek ülkeyi parçalayarak hazmetmek için müzakere masalar kurulmuş, şampanyalar patlatılıyordu… Ortodoks kilisesi parçalanması ile başlayacaktı Avrupa'daki “Türk” sorunun çözümü, açıkça var olan sorunlar içinde debelenen devletin çözülmesi… Avrupa'daki “Türk Sorunu” Balkanlarda başlayan isyanlar ve devletleşmeler ile orada yaşayan Müslümanlar için büyük bir sürgüne (tehcir) dönmüştü.

 

Ülke dağılıyordu…

 

Batıda oluşturulan masalarda ülkenin kimler tarafından parçalanacağına dair planlar konuşulurken, her şeyi ile dışa bağımlı ülke balkanlardan başlayan dağılma süreci içinde kendisini toparlamak ile uğraşıyordu… Osmanlı aydınları bir arada yaşamayı korumak için çözüm yolları ararken, saray kendi gücünü koruma telaşına düşmüştü…

 

Saray etkisizleştiğinde, hürriyet için yönetime el koyan parti devletleşiyordu…

 

İstibdadın sembolü 33 yıllık iktidarında olan bir padişahın sürgüne gönderilmesi sürecinde ortaya çıkan slogan günümüzde yeniden meydanlarda söylenmeye/ haykırmaya başlandı.

 

Hürriyet: hepimiz için!

 

Hürriyetin teminatıdır yasalardır. Yasalar olmadan hürriyet bir dudak arasına sıkışırsa, niyet ne olursa olsun zaman süreci içinde otokrasi kaçınılmazdır. Padişahın tek adam rejiminden kurtulanlar bir partinin rejimine sürüklenirken yaşayanlar için fazla bir şey fark etmemiştir. Geçiş sürecinde yaşanan demokrasi, özgürlük gibi kavramların ne kadar göreceli ve çok çabuk elden alındığını darbe sürecinde yaşananları tarih not etti ama tarihin notlarını iyi okuyamayanlar üzerinde fazla bir iz bırakmadan silinip gitti. Ancak o dönemde kalan anılarda, o döneme ait özlemden başka şey ifade etmez oldu…

 

Padişah sürgüne gönderilirken, bu sefer ahali “Yaşasın padişahım!” demek yerini “Yaşasın Hürriyet!” diye bağırıyordu... Demokrasi sözde kurulmuştu, seçimler yapılmış, Osmanlı devleti sınırları içinde yer alan milletlerin temsilcileri mecliste yerini almıştı… Bu geçiş süreci çok uzun sürmedi, çünkü yeni rejimi ayakta tutacak ve beklentilere yanıt verecek istikrarlı bir hükümet kurulamamış, acil görevleri dahi yerine getirememiştir. Bu geçiş süreci içinde oluşan boşlukta darbe koşulları oluşmuştu... Darbe, başka darbenin yolunu açacak ve bir parti devletine dönüşün önündeki tüm engeller kalkacaktı…

 

“Kahrolsun istibdat, yaşasın hürriyet!”

 

İttihat ve Terakki Partisi iktidarı döneminde (23 Ocak 1913 – 1 Kasım 1918 ) “hürriyet” için çıkılan yol, kısa sürede parti devleti kimliğine bürünerek geçmiş “istibdat” dönemini aratmayacak şekilde zulüm ve baskının sıradanlaştığı zamana döndü. Ülke üzerindeki karanlık parçalanmadan yeniden karanlık iktidarını ilan etmişti.

 

Olağanüstü koşulda yaşayan bir ülkede gerilim hiç bitmeyecek, açılan savaş cepheleri arasında kadrolar sorunu çözmek yerine sorunun üzerini örtmek ile uğraşır olmuştu… Sorun düşman yaratılarak örtülecekti, düşmanda yaratıldı… Bahaneler hazırdı, uluslaşma sürecinde olan halklar, ülkeyi parçalayarak küçültürken, kalan gayrimüslimler üzerindeki kuşku, nefret söylemine sıçramış, öfke kısa sürede dünyadaki gelişmeleri göz önüne alınarak linç ve yok etmeye dönüşecekti… Bir arada yaşayanlar artık bir arada yaşayamayacak konuma gelmişti, karşılıklı ekilen düşmanlık tohumları ülkenin her karış toprağında boy veriyordu.

 

Darbe ile iktidara gelenler, savaş sonucunda yenilmiş ülkenin savaş gemisi ile ülkeden ayrılıyordu... İktidarda oldukları şehir kısa sürede işgal edilecek ve savaş suçları mahkemesi kurulacak, yurtdışına gidemeyenler o mahkeme tarafından yargılanacak ve hükümler verilecekti… Savaşın kaybedeni hesap verir kuralı işliyordu ama savaşa ortaklık edenler kendilerine dokunacak tarafına geldiğinde hesap orada kesiliyor ve tarih nasıl olması gerekiyorsa öyle olması için ortam yaratılıyordu, Avrupa’da oluşan “Türk Sorunu” çözmek yenen devletlerin planlarına uygun olarak uygulamaya konulacaktı…

 

Parti diktatörlüğü, partinin kuruluş amacından uzaklaşarak koşulların zorlaması ile bir anlamda tek lidere bağlı, önünü görmeyen, hatasını kabul etmeyen, her şeyi “halkın iyiliğini düşündüğünü” söyleyerek toplum içinde çatışmayı körükleyen konumdadır. Bu düzende var olan istikrarlı yaşamı ve alışkanlıkları parçalayan ve oluşan atmosferde belirsizlikler içinde yaratılan düşmanlar ile çatışan konumda olurlar.  Yaratılan bu atmosferin devamı için o düzeni ayakta tutmak için her türlü baskıyı hak gören, her yaptıklarına yasalara uydurmak adına her kararlarını meclisten geçirenlerin oluşturmuş olduğu parti diktatörlüğü yakın tarihimizde sanki hiç yaşanmamış gibi yeniden yeniden hayatımızın bir parçası olmaktadır…

 

Osmanlı devleti savaştan yenik çıkmıştır ve işgale uğrayan başkenti kadar hükümdarlığı kalmıştır. Tarih, bize düşünme ve yaşananları gerçek anlamda yüzleşmek için geniş bir zaman bırakmamıştır.

 

Savaşı güçlüler çıkarır ve istedikleri sonucu alana kadar devam ettirir…

 

Bizler emperyalist devletlerin gözlemi ve izin verdiği sınırlar içinde cepheden cepheye koşarken cepheler arasında kaçan askerlerin ülkesine dönüşmesi ile sonuçlanan bir dağılma ve toparlanma süreci içinde olayların peşi sıra koştuk…

 

Tarih, yaşanırken o yaşananlar hakkında sonuç çıkarmamıza izin vermez, çünkü bitmemiş olayın sonucu olmaz…

 

Kazananların belirlediği tarih algısı içinde bizlerde kendi tarihimizi öğrendik. Onların çıkarlarına uygun olarak yaşananları yeniden yeniden yorumladık, çünkü bizler tarihten ders çıkarmak yerine tarihten güç alan ve ona dayanarak “yeniden” devlet olmak için yapılandık… Oluşturulan yeni devlet, elbette var olan devletin devamı olacaktı. Ondan alınan miras geçmişin eleştirisi değil restorasyonu olacaktı…

 

Tarih bizlere çok şey anlatır ama kazananların ve iktidarda olanların oluşturduğu tarihi doğru kabul edersek, tarihten fazla bir şey öğrenemeyiz, çünkü kazanan tarihi kendisine göre yazdırmıştır ve kendi zaferini kutlarken her olayda ihtiyaca uygun kahramanlar çıkarır ve o kahramanlık destanları arasında resmi tarih algısını yaratılır…

 

Tek adam rejimi ya da tek parti diktatörlüğünün bizi nerelere sürüklediği tarihi yıkıntılar içinde durmaktadır. Bizler o yıkıntılar içinde kahramanlık hikayelerini yazarlara, şairlere yazdırırken, aslında geçmiş ile yüzleşmek yerine geçmişin üzerini örtmeyi bilinçli seçtik. Geçmişimiz ile yüzleşemediğimiz için benzer koşullar oluştuğunda tarih sanki tekerrür ediyor hissine kapılırız… Tarih, geri kalmış toplumlar için tekerrür ediyor hissini veren sürekli bir biri ile benzer nedenler ile çatışan kesimlerin bitmeyen çıkmaz sokak kavgası içindedir…

 

Bizler bir daha asla, bir daha tek adam rejimi altında yaşamak istemiyoruz demek için zaman zaman meydanlarda haykırıyoruz ve sesimiz o meydanda kalıyor ama yankısını toplum içinde bulmuyor. Çünkü bizler yüzleşmek yerine hep örtmeyi seçtik. Sorunlar ile yüzleşmek demek onun ile hesaplaşmak ve o hesaplaşma sonucunda bir takım sonuçlar çıkarmak demektir… Her sonuç yasal düzenleme demektir, çünkü hukuk bu yüzleşme sonucunda oluşan adalet kavramının metne dönüşmesidir. “Bir daha asla” demenin birincil koşulu, o yüzleştiğimiz ortamın tamamen ortadan kaldırılmasıdır…

 

Tarih tekerrür etmeyecek, biz değiştireceğiz!

 

Bizim demokrasi serüvenimiz yeni oluşturulan devlet içinde de devam etmiştir, birçok deneyim yaşanmıştır ve her deneyim acı ve kanlı sonuçları olmuştur. Kendisini korumak isteyen ve “halkın iyiliğini düşünen” iktidar/ rejim her girişimi ve tek adama karşı gelişi “rejime karşı”  saldırı olarak görmüş ve zor ile yok etmiştir… Ancak kendi belirlediği sınırlar içinde kendi anladığı demokrasiye izin vermiştir.

 

"Yeni bir dünya kurulur ve Türkiye de bu dünyada yerini bulur"

 

Dünyada gelişmeler 2. Dünya savaşı sonrası hızlanmış, yeni kurulan devletler ile oluşturulan Birleşmiş Milletler ile bu yeni dünya düzeninde Türkiye’de yerini almak istemiştir. Yer almanın koşullu daha önce denenmiş çok partili bir düzendir… Demokrasi yenidünyanın simgesidir, sözde de olsa görecelide olsa demokrasi “yenidünyada” olması gereklidir. Seçimler çok partili bir şekilde yapılacaktır…

 

“Yeter, söz milletin!” Sözü ile iktidara gelenlerin zaman içinde söz birkaç siyasetçinin dudaklarının arasına sıkıştı ve ülke bir girdabın içinde darbe koşulu oluşmaya başladı.

 

Hürriyet içinde gelenler yine demokrasiyi ve ülkeyi savunduğunu söyleyen ve devletin bekası için “halkın iyiliği için” darbe ile iktidarı yıkacaktır.

 

Ülkede demokrasi arayışı teamüllere uygun olarak askeri darbeler ile yok ettiler…

 

Bizler, darbelerde diktatörlerde karşıyız!

 

Darbeler ülkemizde bir istikrar unsuru olarak sunulmuştur, aslında darbeler ülkemizde yaşayan halkları birbirine düşman kılmaktan başka işlevi olmamıştır… 1960 darbesi ile “Türk Milleti” kavramı anayasa girmiş, onun adına karar verir olmuş mahkemeler, o karar ile Denizler idam edilmiştir… 12 Eylül’de yine Türkçe konuşmak zorunlu koşulmuş, bilinmeyen diller ile konuşmak yasaklanmıştır. Türkçe bilmeyen ama ana dili farklı olan ana ile oğlunun konuşması cezaevinde açık görüşte konuşması yasaklanmıştır…

 

Darbelerin asıl amacı sermaye sahiplerinin gülmesi, emeği ile geçinenlerin kazandığı haklarının elinden alınmasıdır…

 

Tarih ile yüzleşmek için önümüzde bir şans belirmiştir, fakat resmi devlet tarihi bakış açısı ile geçmişle yüzleşemez.

 

Yeni bir seçim sürecindeyiz, 2. Meşrutiyet döneminde iktidara gelenlerin oluşturmuş olduğu göreceli bir demokrasiye geçiş aşamasındayız. Bizler tarihten iyi ders çıkarabilirsek var olan iktidarın ayrımcı ve cepheleştirici politikasını elimizin tersi ile itekleyip yeni bir tarihi sürecin kapısını aralayabiliriz.

 

Önümüzdeki seçimde otokrasiden gerçek anlamda demokrasiye geçilecek mi yoksa tarih yine “tekerrür” mü edecek?

 

İsmail Cem Özkan

 

Bir şiir, bir insanın geleceğini biçimlendirdi…

Bir şiir, bir insanın geleceğini biçimlendirdi…

 

Her gencin başından geçmiştir, karşı cinse duyulan bir duygu, o duyguyu ifade etmek için, onun ilgisini çekmek için yollar aranır. Ulus devleti zamanında bizim geleneklerimizin içinde karşı cinse duygular, şairlerden alınan ödünç cümleler ile ifade edilirdi. En iyi duyguyu yakalandığına inanılan dizeler bir mektuba iliştirilir, açıkça ifade edilemeyenler, ima edilir. Bu sayede platonik aşk için bir adım atılır. Her platonik birliktelikle bitecek değildir elbette ama karşı cinse duyulan platonik aşklar, gençlere ya da buluğ çağından genç olmaya adım atılırken hormonların ihtiyacını karşılarken, aynı zamanda toplumsal kültüründe yansımasını görürüz…  

 

Her zamanın aşkı ve ifade biçimi farklıdır, her zamanın ruhuna uygun adımlar atılır… henüz köyden kente göç yolunda oluşturulan kültür, birbirini tanımayan, bir biri ile ilişkisi dahi olmayan kültürlerin ilk buluşması zamanında bir okula giden çocuğun başından geçen pişmiş tavuğun başına gelmeyecektir… Platonik aşk yaşayan gençler birbirine mektuplar atar, yolu gözlenir, bir anlık bakış için, fırsat kollanır bir kelime söyleyebilmek için… O dönemde yasaklı bir şairin şiirleri el altından toplum içinde dağılmaktadır. Şiire yeni bir soluk, ses getiren Nazım Hikmet şiirleri yasak değildir aslında ama ulus devleti içinde kendisine görev edinmiş hakimler, savcılar, polis, bekçi artık devleti kim temsil ediyorsa onlar üzerlerine anti komünist misyonu yükleyerek toplumun “iyiliğini” düşünmektedir… bir arama sırasında ele geçen mektup ve o mektupta yer alan şiir, platonik aşk yaşayan bir gencin tüm hayatını değiştirecektir…

 

Bir şiir ile başladı değişim!

 

Polis karakolunda gözdağı yetmemiş, genç hakkında dava açılmıştır. Komünist bir şairin şiirini sevgilisine yazdığı mektupta kullanmaktan ama şiirde komünizm propagandası yoktur ama şair komünisttir. Komünist şairinin şiirini paylaşıyorsa eğer, "potansiyel suçludur", o halde hemen kuruluştan gelen bir “iyilik” güdüsü ile düşman olarak algılanır ve cezası kesilir… Henüz 18 yaşının altında olan çocuk, başka şehirde bulunan psikiyatri kliniğinde akli dengesi yerinde mi diye kontrol edilir, o “deliler evinde” ömür boyunca üzerinde taşıyacağı travmalar oluşur… Sonuçta okuduğu okuldan atılır, toplumdan dışlanır, ailesi bu durumdan büyük yara alır ve tayını çıkan baba ile birlikte yaşadıkları şehirden uzaklaşırlar… Bir anlamda çocuk yüzündedir sürgün! Bir anlamda uzaklaşmaktır var olan ve teşhir edildikleri yerden… Okuldan atılan bir çocuk aile içinde kalır ve kendisini okumaya verir. Okulu artık aile içindedir, yazdıklarını dergilere gönderir… O sırada davası devam eder ve sonuçta beraat eder. Okula dönüş yapar ama İstanbul’da… Onun hayatına anlam veren, değiştiren, biçimlendiren ve karakterini oturtan şehir… Yeni cumhuriyetin büyük şehri, Osmanlı imparatorluğunun başkenti… Kalabalık içindedir, öne çıkmadan okulunu rahatlıkla okuyacağı bir ortam vardır… Geçmişi onu izlemeyecektir diye düşünür ama ömür boyu o geçmişte yaşadığı travma hep peşindedir. Bir daha sevebileceği kızlara şiir yazamaz…

 

Zaman geçer, şiirleri, yazıları dergilerde yer alır, ödül alır ve dönemin önemli insanları ile tanışır, bu arada edebiyat dünyasında Nazım Hikmet’e yapılan haksızlık açık açık konuşulur olur... Onu kurtarmak için girişimler olur, imzalar toplanılır…  Nazım Hikmet özgür kalsın diye Fransa yolculuğu da göze alınır ve okumak bahanesi ile oraya gidilir ve orada Türkiye tarihinin başka yönünü görür… Aydınlar ile tanışır, enternasyonalist olduğu söyleyen komünistler başka ülkelerin komünistlerini tanımadığı gerçeği ile karşılaşır… o dönemde Türkiye içinde çok partili geçiş sürecinde tartışmaların etkisi ile Mustafa Kemal’in devrimci yönü ile tanışır… Ulus devleti bakış açısına uygun oluşturulmuş tarih kitapları ile o ulus devleti içinde kurtuluşun “yarım kalmış” devrim sürecinin tamamlanması ile olacağına karar verir… O artık “milli demokratik” devrimcidir! Solun Kemalist yorumunu benimser ve toplum içinde oluşan tüm gelişmelerden bağımsız kendisine özgü bir duruşu geliştirecektir…

 

Yeni anlayışına uygun şiirler, romanlar, senaryolar yazar.

 

Yeni anlayışına uygun bir çevre içinde yer almaya başlar, o artık yolunu çizmiştir… Evlilik yaşamı, sinema içinde ve sinemacıların oluşturduğu ortamdadır. Eşinden ayrılmış olsa da yazdığı senaryoları eşine gönderir… Birlikte birkaç projede yer alır, kardeşi sinema sektörü içindedir, eşi dönemin popüler sanatçısı Sadri Alışık’tır… Yeni çevre içinde arkadaşlıkların yanında akrabalık ilişkileri de oluşur… Birçok yerde çalışmak zorunda kalır. Yaptığı işlerden kaynaklanan ülkede gelişen her olaya karşı duyarlıdır, yazdığı yazılarına yansır, geçmişten yaşadığı tedirginliği vardır, ona rağmen içinden gelenleri yazmaya da devam eder. Üç gencin idamı karşısında kayıtsız kalamaz ve onlara dair şiir yazar… Bugün sosyal medyalarda hala yer alan popüler birçok şiirin altında imzası bulunmaya devam etmektedir.

 

Elbette şu ana kadar yazdığım şairin hakkında bilgilerden kimden bahsettiğimi anlamışsınızdır; Atilla İlhan!

 

Atilla İlhan bugünlerde yeniden İstanbul’da istiklal caddesinde yer alan tiyatro salonlarında gözükmeye başladı. Ona hayat veren Metin Boran, hem yazdığı, hem de oynadığı, yönettiği bir oyun ile seyircilerin karşısında biyografik oyun ile çıkmaktadır… Metin Boran’a sahnede eşlik eden Nurhayat Yıldırım oyuncu olmasının yanında yönetmen yardımcısıdır… İkilinin hayat verdiği oyunun teknik alt yapısında ışık tasarımında Koray Çetin imzasını görüyoruz. Kostümde Egenez Azak, dekorda Melis Tamtaş imzasını görmekteyiz… Yapımcılığını Rampa Tiyatro’nun yaptığı oyun iki sezonda birçok sahnede gösterimde olmaya devam ediyor. Anadolu turnesine çıkacak olan oyun seyircilerin karşısında Atilla İlhan’a hayat vermeye devam ediyor…

 

İsmail Cem Özkan

 

Sisler Bulvarında Attila İlhan

 

Konsept-Kurgu- Anlatı: Metin Boran

Yönetmen Yardımcısı: Nurhayat Yıldırım

Dekor: Melis Tamtaş

Kostüm: Egenaz Azak

Işık Tasarım: Sümer Tanrıöğer

Asistanlar: Sinem Toprak, Nazlıcan Olgun

Işık Kumanda: Koray Çetin

 

Bir ruhun hikayesi

Bir ruhun hikayesi

 

Karanlık bir salon, sahnenin ortasında bir merdiven, yukarıya doğru girdap oluşturacak şekilde çıkıyor. Merdivenlerin etrafını oluşturan görünmez bir demir parmaklık var, onları aydınlatan ışıklar. Iışık bir tutsaklığı, özgürlükten yoksun olmayı sembolize ediyor… Merdiven, ışık ve yukarıya doğru oluşturulan sonsuzluğa bakışış… Bir teleskopun içinden “gelin hayatıma bakın!” diye haykıran sessiz bir çığlık…

 

Şiir imgeleri, sahnede vücut bulmuş; merdiven ve ışık ile…

 

İlk imgeler bize yani seyirciye sessizce tokat atıyor, uzun soluklu bir şiirin ilk hecesi, ilk harfidir sahnede duran merdiven.

 

Girdabın içinde yolculuk!

 

Sahnenin arkasında açılan bir kapı (perde) aralığından sahneye doğru gelen beyazlara bürünmüş bir kadın. Şiir, kadın üzerine olacak; kadının isyanı varoluş sorunu ya da yaşadığı sorunun teleskop ucundan bize sunumu… Sahnenin ortasında yuvarlak bir platform, platformun hareket edeceği üzerine atılan ilk adım ile oluşan titreşim ile anlıyoruz… Bizi teleskop ile öznelden genele ya da iç hesaplaşmadan dışarıda ki yansımasına doğru yolculuğa hazırlanan, uzaya doğru adım atacak astronotlar gibiyiz… Sis, duman ile bizi bir zirveden ufka bakan gibi duygulara hapsediyor.  Güneşin ilk ışıkları ile oluşan buğu ve bulut hareketinin o romantik görüntüsü…

 

Oyunda çok az müzik kullanılmış, çünkü şiirin, konuşma metninin müziği daha öne alınmış, seyirciyi şiirin müziği kucaklıyor.

 

Şiir gücünü müzikten almaz, tersine müziğe güç verir.

 

Her cümle, her hareket bir imgeyi içinde barındırıyor. O kadar çok imgeler ve hareketlerin üst üste gelmesi yüzünden bizler anlatılanı tam içselleştirirken arkasından başka bir şiirin örgüsü içine alınıyoruz.

 

Şiir’de de müzik gibi arada boşluklar olur. O boşluklarda dinleyici, yazarın, şairin anlatmak istediğini anlasın, içselleştirsin ve yeni başlayacak olan cümlelere hazırlasın diye bir solukluk boşluk yaratılır…

 

Sahnede o kadar arka arkaya cümleler kuruluyor ki, o kadar konudan konuya geçiliyor ki biz şimdi neredeyiz diye durup düşünecek zaman bile bırakmıyor. Oyunun konusu içinde kocasına duyulan saygı, hayranlık ve onun sonucunda oluşturulmuş olan yaratılan zirveye konulması ve o çukurdan zirvede duran kocaya bakış. Olayların örgüsü öyle bir gelişir ki, zaman içinde kocanın dokunulmaz gibi gözüken özelliklerine dokunuş, arkasından aile, papaz olan baba, anne ve onlar ile kocanın karşılaştırılması.

 

Viktoria, kafanın içinde oluşturulan o zirveden kocasını indirilmesi ve ölümüne giden yolda kendisi ile eşitlenmesi… Kocanın zirveden düşmesi, tabut içinde kalafatta yatan kocaya karşı öfkenin, birikimlerin bir anlamda kusulması ve zirveden toprağın altına alınışı…

 

Bir kış günü, karın altında eğilen çam ağaçları ve o ağaçların kara karşı direnişi ile paralellik kurulması ve bir odadan hayata bakan bir kadının varoluşunu sorgulamasının şiir dili ile yazılmış tarihi…

 

İngmar Bergman cümleleri İpek Özgüven’in ellerinde Türkçeye uyarlanması, Serap Eyüboğlu yönetiminde sahneye aktarılması ile şiirin imgeleri, tiyatroya uyarlaması ve Zeynep Erkekli şahsında vücut bulmasıdır… Kış günü patlayan bir yanardağın lavıdır üzerimize doğru gelen imgeler…

 

Bizi uzun soluklu ve arka arkaya işlenen konular ve kadının varoluş sorunu bir odadan, bizi teleskopun içinde hareket eden ışık taneciği gibi tarihinin ayak izi peşinde sürüklemesine şahitlik ettik…

 

Elbette Zeynep Erkekli üzerine aldığı role hayat verirken kendi deneyimlerinden ve birikiminden de yararlanıyor. İngmar Bergman’dan Zeynep Erkekli’ye uzanan bir zaman sürecinde ışığın hareketine şahitlik ediyoruz. Uzayda bizim gördüğümüz ışık binlerce, hatta milyonlarca yıl önce kaynağından doğmuş ve uzun bir yolculuktan sonra bize ulaşmasıdır. Biz, o ışık taneciğinin o yuvarlak merdivenin oluşturmuş olduğu girdabın içinde üzerimize savrulan imgeler içinde kaldık…

 

Usta oyuncunun üzerine giydirilen kıyafette, benim gözüme takılan ayakkabıları oldu, ayakkabı bağcığı kapalı alan içinde tek başında kalanlarda olmaz, çünkü o bağcık aynı zamanda hayatta kalmak ile ölüm arasında olan bir kapı kilidi gibidir. Ondan dolayı tek başına kalan bir varoluş sorgulayan kadının ayağında bağcıklı ayakkabının olamayacağını düşünüyorum… Elbette oyunun sonunda Viktoria nerede olduğu daha somutlaşıyor ama o somutlaşma sürecinde kıyafet bizi sona tam hazırlanması gereklidir diye düşünüyorum. Onun dışında her anı, her imgesi üzerine uzun uzun düşünülmüş ve emek verilmiş bir çalışma, baştan da yazdığım gibi araya boşluklar bırakılmış olsaydı…

 

Genel olarak ödenekli tiyatrolarda, tiyatro tarihine ya da ülkelerin tiyatro tarihine iz bırakmış daha büyük bütçeli oyunların oynanması tarafındayım, çünkü özel tiyatroda oynanmayacak çok oyun var ve bizler bu oyunların çoğundan haberimiz bile yok. Ödenekli tiyatrolar o haberimiz olmayan oyunların sahnelerimize taşınması ve haberimizin olması sağlanmalıdır diye düşünenlerdenim…

 

İsmail Cem Özkan

 

Bir Ruhun Hikayesi

 

Yazan: İngmar Bergman

Uyarlayan: Benedicte Acolas

Çeviren: Serap Eyüboğlu

Dekor Ve Kostüm Tasarım: Gülhan Kırçova

Işık Tasarım: Akın Yılmaz

Müzik: Türkü Deyiş Çınar

Hareket Düzeni: Gizem Bilgen

Dramaturg: Derya Özer

Yönetmen Yardımcısı: Zeynep Erkekli

Asistanlar: Demet Ergün, Ilgın Canan Arslan

Oyuncu: Zeynep Erkekli

 

Süper kahraman olunmaz, yaratılır!

Süper kahraman olunmaz, yaratılır!

 

Her cezaevine girene “kahraman” payesi veriliyor oldu. Giren “kahraman”, dışarıda kalan “maraba” olmaya devam…

 

İçeriye giren dışarıda yapılan her etkinliğe mesaj göndererek kendisi hala kavganın içinde olduğu vurgusunu yaparken, mesajında geçmişten de alıntılar yaparken “hep orada olduğu” vurgusunu da yapmaktadır.

 

Birçok insan mesleğinden dolayı oradadır ve o yaptığı işten para kazanmaktadır. İşini yaparken işten dolayı alınan riskler birden sizi kahraman payesi almanıza sebep olabiliyor. Medyada görünmeyen ama arka taraftan kendi kariyeri için yol alanlar içeriye düşünce görünür oluyor ve görünen kahramanlık payesi içinde kendisini bulabiliyor. Bugün kahramanların bir bölümüne bakarken aslında arka konumda, para kazanmak amaçlı olduğu noktayı mücadele alanı olarak sunup, oradan paye çıkarmak artık doğallaştı. Kısaca para kazandığı işvereninden dolayı orada olan biri birden süper kahraman oluyor.

 

Pelerini takmıyor ama dünyayı ya da ülkeyi kurtarıcı rolünde poz veriyor bizim kahramanlarımız!  Bizim süper kahramanlarımız Amerikan süper kahramanı gibi isim ve biçim değiştirmiyor, özel kıyafetler içinde her türlü saldırıya karşı korumalı pelerinli de değil, çünkü kahramanlarımız kendilerini saklamıyor, olduğu gibi aynı isim ile yol alıyor... Bir bakıyorsunuz o süper kahraman işvereni iktidarda olunca iktidar yalakası oluveriyor ama olsun, süper kahramanlara bu sistemde hep ihtiyaç var...

 

Her etkinlikte süper kahramanlar cezaevinden mesaj gönderiyor, hepimiz mağdur olduğu için alkışlıyor gibi yapıyoruz ama bizim kahramanlar az konuşmayı bilmediği için uzattıkça uzatıyor yazdıklarını, okuyan da nefes alarak okumaya devam ediyor... Sonuçta cezaevinde kalan süper kahramanlar ülkesi olduk...

 

Hep ölenler ile fotoğraf paylaşılmaz, süper kahramanlar ile birlikte çekilmiş fotoğraflar da paylaşılır...

 

Garip bir kırılma sürecinde ayağı yere basmayan süper kahramanların yaratıldığı bir süreçten geçiyoruz...

 

"Ben bedel ödüyorum, sizin için" demekte süper kahraman, "sizin için"…

 

Aslında her insan mücadelesini kendisi ve sevdikleri için yapar, kahraman olmak için değil. Eğer kahraman olmak, sadece gözükmek için yaparsanız; gelirsiniz son bir noktada milletvekili olup, o yüksekten konuştuğunuz süreç biter, gidip bir meyhane açıp arkadaşlarınız ile meclisten aldığınız maaşı tüketmeye devam edersiniz... Süper kahramanlık rolü vekil seçilene kadar ya da bir ödül alana kadardır...

 

Örneğin bir dönemin popüler yazarı, Nobel Edebiyatı Ödülü alınca ülke gerçekliğinden kopup ülke ülke gezmeye, her geziden para kazanmayı seçti. Eskiden nerede bir grev olsa, nerede bir insan hakkı olsa orada olur ve Yaşar Kemal arkasında durur ve ona söz verilince sözünü söylerdi... Bugün eski günlerinden kalan sadece gazete kupürleridir, çünkü artık kazanmıştır ve kaybedecekleri vardır.

 

Kaybedeceği olanın süper kahraman rolü oynamasına ihtiyacı yoktur...

 

Bizim her zaman bir kahramanımız olmuştur, ihtiyaç duyulunca iktidar süper kahramanları çıkarıp, onlara her türlü rolü oynama hakkı tanır...

 

“Kurtar bizi süper kahraman!” eskiden kahraman denmez “baba”, “Karaoğlan” denirdi…

 

Kahramanların olduğu yerde kitleler sadece alkışlar...

 

Bizde kahramanlardan gelen mesajları hep alkışlıyoruz...

 

İsmail Cem Özkan